Γιατί έχεις συνεχώς χαμηλά επίπεδα φερριτίνης; Είναι τα επίπεδα της φερριτίνης σου κάτω από 50ng/ml; Τότε έχεις έλλειψη.

Φέρε τις εξετάσεις σου - δες τα επίπεδα της φερριτίνης σου. Είναι κάτω από <50ng/ml; Τότε έχεις χαμηλά επίπεδα σιδήρου, ακόμα και αν είναι μέσα στις τιμές αναφοράς του εργαστηρίου. Διάβασε παρακάτω

Από τα 10 περιστατικά που θα δω, οι 9 στις 10 έχουν χαμηλά επίπεδα φερριτίνης, ειδικά όταν εμμηνοραγούν. Βγάλε τις εξετάσεις σου και δες που βρίσκεται η φερριτίνη σου.

30–50% των γυναικών έχουν ανύπαρκτα αποθέματα σιδήρου στον μυελό, αλλά τα εργαστήρια το χαρακτηρίζουν “φυσιολογικό.”

Photo by Pawel Czerwinski on Unsplash

Αν βρίσκεται κάτω από 50ng/mL¹, τότε έχεις έλλειψη ακόμα και αν βρίσκεται στο φυσιολογικό εύρος του εργαστηρίου. Το φυσιολογικό δε σημαίνει βέλτιστο, ειδικά όταν συνυπάρχουν συμπτώματα στη κλινική σου εικόνα όπως θα δεις παρακάτω. Αυτό σημαίνει ότι το εύρος αναφοράς “φυσιολογικοποιεί” την ασθένεια και όχι την υγεία. Ακόμα και αν ο γιατρός σου λέει οτι τα επίπεδα σου είναι φυσιολογικά, δεν είναι. Είναι σημαντικό να καταλάβεις τι σημαίνει το βέλτιστα και πως μπορείς να τα βελτιώσεις.

Τι είναι η φερριτίνη;

Η φεριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει τον σίδηρο με ασφάλεια μέσα στα κύτταρα, καθιστώντας τον διαθέσιμο όταν το σώμα σου τον χρειάζεται. Λειτουργεί σαν μια αποθήκη σιδήρου, βοηθώντας το σώμα σου να ισορροπεί την προσφορά και τη ζήτηση σιδήρου.

Πού βρίσκεται η φερριτίνη;

• Ήπαρ

• Σπλήνα

• Μυελός των οστών

• Μύες και άλλοι ιστοί

Τι κάνει η φερριτίνη;

• Αποθηκεύει τον περίσσιο σίδηρο² με ασφάλεια, προστατεύοντας τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες

• Απελευθερώνει σίδηρο όταν το σώμα τον χρειάζεται (π.χ. για ερυθρά αιμοσφαίρια ή παραγωγή ενέργειας)

• Διατηρεί την ομοιόσταση του σιδήρου, αποφεύγοντας τόσο την έλλειψη όσο και την υπερφόρτωση

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου με χαμηλά επίπεδα φερριτίνης είναι οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας λόγω εμμήνου ρύσεως και εγκυμοσύνης, οι ηλικιωμένοι (λόγω φτωχής διατροφής και μικροαιμορραγιών από το γαστρεντερικό (γαστρίτιδα, καρκίνος)), ασθενείς με νεφρική νόσο ή αιμοκάθαρση (δεν μπορούν να παράγουν επαρκώς ερυθροποιητίνη, άρα η αναιμία επιδεινώνεται) και άτομα με δυσαπορρόφηση όπως κοιλιοκάκη, SIBO κ.α.³

Περίοδος: πως να υποστηρίξεις τον οργανισμό σου τις ημέρες που αιμορραγείς;

Τα επίπεδα της φερριτίνης στο αίμα βοηθούν στη διάγνωση σιδηροπενίας ή φλεγμονής. Χαμηλά επίπεδα φερριτίνης σημαίνει αυξημένος κίνδυνος σιδηροπενίας, ενώ υψηλά επίπεδα φερριτίνης σημαίνει φλεγμονή ή υπερφόρτωση σιδήρου.

Το φυσιολογικό στις τιμές του εργαστηρίου δεν είναι πάντα το βέλτιστο⁴. Μια φερριτίνη σε επίπεδα 15-30ng/mL⁵ μπορεί να είναι μέσα στις τιμές του εργαστηρίου αλλά να σου προκαλεί συμπτώματα όπως χρόνια κόπωση, αδυναμία συγκέντρωσης, ευαισθησία στο κρύο, τριχόπτωση, κακή διάθεση, χαμηλή αντοχή και διαταραχές εμμήνου ρύσεως.

Οι διατροφικοί θεραπευτές βλέπουμε να βελτιστοποιήσουμε την υγεία σου προτού χειροτερέψουν τα συμπτώματα σου. Το 15-150ng/mL στις τιμές του εργαστηρίου που βλέπεις στις αιματολογικές σου ορίζεται για αποφυγή αναιμίας, όχι για τη βέλτιστη λειτουργία των οργάνων.

Τα εργαστήρια βασίζουν τα όρια αναφοράς σε στατιστικούς μέσους όρους του γενικού πληθυσμού, όχι στο τι είναι ιδανικό για την δική σου υγεία. Ο μέσος πληθυσμός συχνά περιλαμβάνει χρονίως άρρωστους, υποσιτισμένους ή φλεγμονώδεις ασθενείς, κάτι που χαμηλώνει το φυσιολογικό όριο.

Πολλά εργαστήρια ορίζουν φυσιολογικά τα επίπεδα της φερριτίνης ως:

• 15–150 ng/ml (γυναίκες)

• 30–300 ng/ml (άνδρες)

Μια φερριτίνη 15 ng/ml απλώς αποφεύγει την αναιμία, δεν σημαίνει επαρκή σίδηρο για την ανάπτυξη των μαλλιών, τη γονιμότητα, τη υγεία του θυρεοειδούς, τη γνωστική λειτουργία, την ενέργεια και την ανάρρωση.

Τα επίπεδα φεριτίνης πρέπει να είναι ≥50 ng/ml για να θεωρούνται σιδηρο-επαρκή. Η απορρόφηση σιδήρου επανέρχεται στο φυσιολογικό μόνο όταν η φεριτίνη είναι >50.

Φεριτίνη <50 ng/ml = κλινικά σημαντική σιδηροπενία, ακόμη και χωρίς αναιμία⁶.

Τα βέλτιστα επίπεδα φερριτίνης σε υποστήριζουν σε πολλά πεδία, όπως:

• Εγκέφαλος / Γνώση: Συμμετέχει στη ρύθμιση της ντοπαμίνης, στη μνήμη και στην προσοχή⁷⁸.

• Θυρεοειδής⁹: Απαραίτητη για τη λειτουργία ενζύμων (TPO) και την παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών T4 και T3¹⁰. Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη παραγωγή ορμονών θυρεοειδούς (Τ4 και Τ3), για τη μετατροπή της Τ4 σε Τ3 και τη παροχή οξυγόνου στο ιστό του θυρεοειδούς αλλά και για τη ρύθμιση της ντοπαμίνης που επηρεάζει τη TSH. Ακόμα και αν η TSH είναι φυσιολογική, η χαμηλή φερριτίνη μπορεί να βλάψει τη λειτουργία του θυρεοειδή σε κυτταρικό επίπεδο, ειδικά σε Χασιμότο ή υποθυρεοειδισμό. Για την υγεία του θυρεοειδή σου χρειάζεσαι 50-70ng/ml επίπεδα φερριτίνης¹¹. Επεξηγώ περισσότερα σε αυτό το άρθρο μου.

  Θυρεοειδής σειρά 101

• Μαλλιά¹² & Δέρμα: Υποστηρίζει την παροχή ενέργειας στους θύλακες και τη σύνθεση κερατίνης. Η φερριτίνη δρα ως δεξαμενή για τους θύλακες των μαλλιών σου. Επίπεδα <60ng/ml συνδέονται με τελογενή τριχόπτωση. Τα μαλλιά δεν είναι ζωτικό όργανο, οπότε σε έλλειψη, το σώμα ανακατευθύνει τον σίδηρο μακριά από τους θύλακες. Πολλές γυναίκες με τριχόπτωση δεν είναι αναιμικές, αλλά έχουν χαμηλή φεριτίνη που επηρεάζει την υγεία των μαλλιών. Η έρευνα δείχνει ότι η αναγέννηση των μαλλιών δε βελτιώνεται εκτός αν η φερριτίνη είναι τουλάχιστον 40–60 ng/ml.

  Διατροφική Θεραπεία για τη Τριχόπτωση.

  Διατροφική Θεραπεία για τη Τριχόπτωση.

• Γονιμότητα¹³: Βοηθά την ωορρηξία, την ποιότητα των ωαρίων και την εμφύτευση. Ο σίδηρος είναι κρίσιμος για ωορρηξία, ποιότητα ωαρίων, ανάπτυξη ενδομητρίου και σχηματισμό πλακούντα. Η χαμηλή φεριτίνη, ακόμη και χωρίς αναιμία μπορεί να βλάψει τη σηματοδότηση ορμονών FSH/LH, την επιτυχία εμφύτευσης, των ωρίμανση ωαρίων, την ανάπτυξη εμβρύου και τη διατήρηση εγκυμοσύνης¹⁴. Για την ωορρηξία και την ποιότητα των ωαρίων σου χρειάζεσαι ≥40 ng/ml. Το βέλτιστο εύρος για τις αυξημένες ανάγκες σιδήρου στην αρχή της εγκυμοσύνης είναι ≥60–100 ng/ml, ενώ το επιθυμητό απόθεμα σιδήρου για το 1ο τρίμηνο είναι ≥70–100 ng/ml. Η εγκυμοσύνη απαιτεί ~1.000 mg συνολικού σιδήρου. Πρέπει να μπεις στην εγκυμοσύνη σιδηρο-επαρκής.

• Ανοσοποιητικό: Συμβάλλει στην ενεργοποίηση των Τ-κυττάρων και στην άμυνα έναντι λοιμώξεων.

• Ενέργεια / Μεταβολισμός: Απαραίτητη για τη μεταφορά οξυγόνου και την παραγωγή ATP από τα μιτοχόνδρια. Η κόπωση βελτιώνεται σταθερά όταν η φεριτίνη ανεβαίνει πάνω από 50 ng/ml.

• Ύπνος: Ρυθμίζει τη μετατροπή της ντοπαμίνης σε μελατονίνη και βοηθά στην πρόληψη του συνδρόμου ανήσυχων ποδιών (RLS). Οι ασθενείς με σύνδρομο ανήσυχων ποδιών πρέπει να θεωρούνται σιδηροπενικοί όταν η φεριτίνη τους είναι <75 μg/L. Η σιδηροπενία συνδέεται με το RLS, μια κατάσταση που προκαλεί ανεξέλεγκτη ανάγκη για κίνηση των ποδιών, συχνά συνοδευόμενη από δυσάρεστες αισθήσεις. Η χαμηλή φεριτίνη συνδέεται με το RLS, ακόμη κι αν η αιμοσφαιρίνη είναι φυσιολογική.

  Ο κακός ύπνος υποβαθμίζει σοβαρά την υγεία σου.

• Αποτοξίνωση Ήπατος: Συμμετέχει στη δράση ενζύμων αποτοξίνωσης που εξαρτώνται από τον σίδηρο.

  Ο διατροφικός οδηγός (υποστήριξης) της αποτοξίνωσης του οργανισμού σου.

• Καρδιαγγειακό¹⁵: Υποστηρίζει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και την παροχή οξυγόνου στους ιστούς.

Γιατί μπορεί να επιμένουν τα χαμηλά επίπεδα της φερριτίνης;

Αυτό είναι ένα ερώτημα που δέχομαι συχνά και σου απαντώ παρακάτω. Αρχικά, είναι πάρα πολλοί οι παράγοντες και ο καθένας είναι διαφορετικός, όσον αφορά το τι μπορεί στον οργανισμό ή συνήθειες σου να επηρεάζει τα χαμηλά επίπεδα της φερριτίνης.

Αν υπάρχουν χαμηλά επίπεδα φερριτίνης, αιματοκρίτη και αιμοσφαιρίνης, τότε συνήθως μιλάμε για σιδηροπενική αναιμία. Η σιδηροπενική αναιμία ορίζεται ως τα χαμηλά επίπεδα αιμοσφαιρίνης (Hb) στο αίμα. Η αιμοσφαιρίνη είναι μια πλούσια σε σίδηρο πρωτεΐνη που βοηθά τα ερυθρά αιμοσφαίρια να μεταφέρουν οξυγόνο και να επιστρέψουν CO2 στους πνεύμονες. Για την παραγωγή αιμοσφαιρίνης στο μυελό των οστών (120 μέρες κυκλος εργασίας) το ανθρώπινο σώμα δεν χρειάζεται μόνο σίδηρο αλλά και Β12, Β9, Β6 και χαλκό¹⁶.

Γενικά, η τροφή είναι μια καλή πηγή σιδήρου για υγιείς οργανισμούς χωρίς μεταβολικές διαταραχές, και δεν είναι δύσκολο να επιτευχθεί μια κατάλληλη ισορροπία στα επίπεδα σιδήρου σε μια διατροφή. Η απορρόφηση του σιδήρου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση του σιδήρου στον οργανισμό.

Στις ανεπτυγμένες χώρες η ανεπάρκεια σιδήρου συχνά οφείλεται σε¹⁷:

1. Χρόνια απώλεια αίματος (πολύ συχνή αιτία)

• Γαστρεντερικές παθήσεις:

  • Κακοήθειες

  • Πεπτικό έλκος

  • Φλεγμονώδης νόσος εντέρου (IBD, Κρονς)

  • Κοιλιοκάκη

  • Πολύποδες ή άλλες βλάβες στο έντερο

• Απώλεια αίματος από:

  • Έμμηνο ρύση (ιδιαίτερα βαριά)

  • Τοκετό

  • Στομάχι ή έντερο

2. Ανεπαρκής πρόσληψη σιδήρου

• Διατροφή φτωχή σε σίδηρο:

  • Φυτική διατροφή χωρίς σωστό σχεδιασμό

  • Κατανάλωση κρέατος αλλά σε ανεπαρκείς ποσότητες ή με κακή απορρόφηση

• Αυξημένες ανάγκες:

  • Εγκυμοσύνη

  • Βρεφική ηλικία

  • Εφηβεία

3. Δυσαπορρόφηση σιδήρου (πολύ σημαντικός παράγοντας όταν δεν ανεβαίνει η φερριτίνη)

• Εντεροπάθειες:

  • Κοιλιοκάκη → πρέπει να διερευνηθεί

  • IBD / Νόσος Crohn

• Γαστρικές καταστάσεις:

  • Ατροφική γαστρίτιδα

  • Λοίμωξη από Helicobacter pylori

  • Χαμηλό στομαχικό οξύ

  • Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

• Μετά από:

  • Βαριατρικές επεμβάσεις

• Άλλα:

  • Χρόνια διάρροια

  • Παράσιτα

4. Φάρμακα που μειώνουν την απορρόφηση

• Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs)

• Αντιόξινα

• Άλλες φαρμακευτικές αγωγές που επηρεάζουν το στομάχι

5. Χρόνια φλεγμονή & νοσήματα

(εδώ συχνά η φερριτίνη δεν ανεβαίνει εύκολα)

• Χρόνια νεφρική νόσος

• Καρδιακή ανεπάρκεια

• Φλεγμονώδη νοσήματα

• Μηχανισμός μέσω εψιδίνης (hepcidin) → κλειδώνει τον σίδηρο

6. Λοιμώξεις & ειδικές καταστάσεις

• Helicobacter pylori

• Παρασιτικές λοιμώξεις (π.χ. αγκυλόστομα)

• Ελονοσία (κυρίως σε αναπτυσσόμενες χώρες)

7. Ορμονικοί & άλλοι παράγοντες

• Υποθυρεοειδισμός (Hashimoto)

• Υψηλά οιστρογόνα

• Ενδομητρίωση

• Ινομυώματα / πολύποδες μήτρας

8. Βρέφη & παιδιά

• Μη θηλασμός

• Κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος

9. Σπάνιες αιτίες

• Κληρονομικές διαταραχές (π.χ. IRIDA – σιδηροανθεκτική σιδηροπενική αναιμία)

Η πιο κοινή αιτία χαμηλών επιπέδων σιδήρου / αναιμίας είναι η βαριά έμμηνος ρύση.

Ο γιατρός σου πρέπει να σου εξηγήσει τι σημαίνει βαριά περίοδος. Η βαριά αιμορραγία στον έμμηνο κύκλο επηρεάζει 1 στις 4 γυναίκες και φέρει συμπτώματα, όπως:

• Αλλαγή στα είδη υγιεινής κάθε 2 ώρες (συνολικά 12 φορές στο σύνολο ενός κύκλου)

• Διπλή προστασία

• Έντονος πόνος

• Χρειάζεται να ξυπνάς το βράδυ για να αλλάξεις

• Φόβος ότι θα υπάρξει ροή στο εσώρουχο ή στο ρούχο ή κατά τη διάρκεια του ύπνου

• Πυκνό αίμα με την συχνή εμφάνιση αιμοπηγμάτων (θρόμβων) πέραν της 2ης μέρας της περιόδου, μεγέθους μεγαλύτερου 2,5cm (στο μέγεθος ενός δίευρου περίπου)

Αν παρατηρήσεις κάτι από αυτά το συζητάς με το γυναικολόγο σου, καθώς αυτά τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε ινομυώματα μήτρας, πολύποδες, αιμορραγικές διαταραχές, παθήσεις του θυρεοειδούς ή των ωοθηκών ή πολύ σπάνια σε άλλες πιο σοβαρές παθήσεις.

Ενδομητρίωση: τι πρέπει να γνωρίζεις.

Περίοδος: πως να υποστηρίξεις τον οργανισμό σου τις ημέρες που αιμορραγείς;

Υπάρχει και μια υποχρεωτική απώλεια σιδηρου απο το σώμα που προκύπτει

από τη φυσιολογική απολέπιση κυττάρων από επιθηλιακές επιφάνειες συμπεριλαμβανομένου του δέρματος, του ουροποιητικού συστηματος, του γαστρεντερικού σωλήνα, του αναπνευστικού, του ιδρώτα, του σπέρματος και των περιττωμάτων. Ωστόσο, αυτές οι απώλειες εκτιμάται ότι είναι πολύ περιορισμένες (≈1 mg / ημέρα).

Οι αθλητές έχουν αυξημένες ανάγκες λόγω αυξημένων απαιτήσεων οξυγόνου καθώς και μεγαλύτερης απώλειας. Ο οργανισμός ενός ενήλικα διαθέτει περίπου 3-4 γραμμάρια αποθηκευμένου σιδήρου.

Εάν υπάρχει ανεπάρκεια ο οργανισμός λειτουργεί πιθανώς στο 30-50% των αποθεμάτων σιδήρου σου, οπότε υφίσταται μια μείωση κατά περίπου 1000mg — 2000mg (1-2 γραμμάρια).

Ποια προσέγγιση πρέπει να παίρνεται όταν επιμένει μια έλλειψη σιδήρου;

Δεν είναι λύση να παίρνεις συμπλήρωμα συνέχεια, για πολλούς λόγους. Η συμπληρωματική αγωγή είναι λύση μόνο για να γεμίσουν στην αρχή οι αποθήκες και μετά να εξερευνηθούν άλλοι παράγοντες, όπως:

• Διατροφή¹⁸

• Χρησιμοποιείς τα κατάλληλα σκεύη μαγειρέματος και τις κατάλληλες πρακτικές μαγειρικής (διάρκεια ψησίματος, τρόπος μαγειρέματος);

• ‘Εχεις διερευνήσει όποια συμπτωματολογία στο πεπτικό σύστημα και γιατί αυτή επιμένει; Κοιλιοκάκη, βακτηριακή ανάπτυξη, παράσιτα, έλκος, ελικοβακτηρίδιο; Αν τα επίπεδα της φερριτίνης σου επιμένουν κάτω από 10ng είναι σημαντικό να διερευνήσεις την κοιλιοκάκη, ακόμα και αν δεν έχεις συμπτώματα. Μίλησε με ένα παθολόγο.

• Αν έχεις κάνει λήψη αντιόξινων φαρμάκων στο παρελθόν, τα επίπεδα στομαχικού οξέος θα είναι χαμηλά και δεν θα γίνεται επαρκής απορρόφηση. Πρέπει να το δουλέψεις αυτό.

• ‘Εχεις διερευνήσει γιατί αιμορραγείς βαριά στην περίοδο; Γνωρίζεις τι σημαίνει βαριά αιμορραγία; Μπορείς να το ελέγξεις αυτό με κατάλληλες πρακτικές και τρόφιμα, ενίσχυση αποτοξινωτικών οδού του οργανισμού, ρύθμιση του κύκλου. Έχω πολλές πληροφορίες σε αρκετά άρθρα μου εδώ. Αν είσαι γυναίκα με βαριά περίοδο, θα χάνεις περισσότερο αίμα και θα έχεις μεγαλύτερες ανάγκες απ’ ότι μια γυναίκα με ελαφριά έμμηνο ρύση.

Ο γιατρός πρέπει να διερευνήσει τους παράγοντες που επιμένουν τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου.

Τα γονίδια σου παίζουν ρόλο όσον αφορά την απορρόφηση.

Για παράδειγμα, αν διαθέτεις το HFE (γονίδιο αιμοχρωμάτοσης — απορρoφάς ευκολότερα σίδηρο αλλά δεν το αποβάλλεις εύκολα, αρνητικό ειδικά αν είσαι άνδρας). Αν αντιθέτως έχεις το τύπο G στο γενετικό υπότυπο rs4820268 για το γονίδιο TMPRSS6, έχεις υψηλότερες δυνατότητες να μην απορροφάς εύκολα σίδηρο και να έχεις έλλειψη. Τα γονίδια σου δεν σε καθορίζουν όμως, εσύ τα ενεργοποιείς μέσα από τις επιλογές σου και το τρόπο ζωής σου. Απλά πρέπει να προσέξεις λίγο παραπάνω.

Η όποια εξερεύνηση του γιατί έχεις διαρκώς χαμηλά επίπεδα σιδήρου (φερριτίνης), αιματοκρίτη, αιμοσφαιρίνης παίρνει χρόνο , θέλει εκμάθηση και προσπάθεια εκ πλευράς σου.

Πως μπορείς να βελτιστοποιήσεις τα επίπεδα της φερριτίνης;

Ένας αποτελεσματικός τρόπος είναι το συμπλήρωμα σιδήρου. Η χορήγηση σιδήρου ενδείκνυται όταν υπάρχει σιδηροπενία, με ή χωρίς αναιμία, που μπορεί να οφείλεται σε σιδηροπενική αναιμία, σιδηροπενία χωρίς αναιμία, κακή διατροφή, κακή απορρόφηση π.χ. κοιλιοκάκη, SIBO, χρόνια φλεγμονή, απώλεια αίματος, και αυξημένες ανάγκες του οργανισμού π.χ. εγκυμοσύνη.

Δεν είναι όμως όλα τα συμπληρώματα το ίδιο, και θα σου εξηγήσω γιατί. Με τη χορήγηση ενός συμπληρώματος σιδήρου να είναι η πιο εύκολη και εύκολα διαθέσιμη μορφή θεραπείας του να βελτιώσεις τα επίπεδα της φερριτίνης, υπάρχουν τρεις κυριότερες μορφές που πρέπει να γνωρίζεις:

• Θειικός σίδηρος (ferrous sulfate) → 20% στοιχειακός σίδηρος

• Γλυκονικός σίδηρος (ferrous gluconate) → 12% στοιχειακός σίδηρος

• Φουμαρικός σίδηρος (ferrous fumarate) → 33% στοιχειακός σίδηρος

Αν παίρνεις συμπλήρωμα σιδήρου θα πρέπει η λήψη του να γίνεται 30 λεπτά πριν το φαγητό ή 2 ώρες πριν από άλλα φάρμακα. Αν υπάρχουν γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως ναυτία ή καούρες, μπορεί να λαμβάνεται με λίγη τροφή. Καλό είναι όταν λαμβάνεις ένα συμπλήρωμα σιδήρου να αποφεύγεται ο συνδυασμός με γάλα και γαλακτοκομικά, συμπληρώματα ή τροφές πλούσιες σε ασβέστιο¹⁹, αντιόξινα, τροφές με πολλές φυτικές ίνες, καφεϊνη (καφές, τσάι), και να παίρνεις το συμπλήρωμα με βιταμίνη C π.χ. πορτοκαλάδα ή συμπλήρωμα, καθώς βελτιώνει την απορρόφηση.

Θα πρέπει να μην παίρνεις συμπλήρωμα σιδήρου κοντά σε ένα συμπλήρωμα ασβεστίου, ειδικά όταν αυτό προσφέρει 300–600 mg ασβεστίου, γιατί μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του σιδήρου κατά 62%. Το ασβέστιο μειώνει επίσης την απορρόφηση σιδήρου από το φαγητό. Μικρότερες δόσεις ασβεστίου (<200 mg) ή σε άτομα που δεν είναι επιρρεπή σε σιδηροπενία δεν προκαλούν συνήθως πρόβλημα²⁰.

Ανάλογα το συμπληρώμα που θα πάρεις, υπάρχουν κάποιες συχνές παρενέργειες που μπορεί να υπάρξουν όταν παίρνεις από του στόματος σκευάσματα σιδήρου, όπως:

• Γαστρεντερικές ενοχλήσεις: ναυτία/έμετος, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, μετεωρισμός (αέρια), μεταλλική γεύση, δυσφορία στο στομάχι.

• Χρώση δοντιών (λεκέδες)

• Αλλαγή χρώματος και μορφής κοπράνων: πρασινωπά ή μαύρα σαν πίσσα – μπορεί να σε ανησυχήσει αλλά είναι αναμενόμενο και με τη διακοπή του συμπληρώματος θα υποχωρήσει αυτό το σύμπτωμα.

Τα σκευάσματα όπως φουμαρικός, γλυκονικός και θειικός σίδηρος συνδέονται με περισσότερες γαστρεντερικές παρενέργειες.

Για να μειώσεις τις παρενέργειες αυτό που προτείνεται είναι η ρύθμιση της δοσολογίας, π.χ. λήψη τρεις φορές την εβδομάδα αντι για καθημερινά. Να το λαμβάνεις με λίγη τροφή - μειώνει τα συμπτώματα αλλά και την απορρόφηση -, και το καλύτερο είναι να βρεις το σωστό συμπλήρωμα.

Αυτό που προτείνω εγώ σε περιστατικά μου ανάλογα τη κλινική τους εικόνα και πιθανά συμπτώματα όσον αφορά παρελθοντική χρήση σιδήρου είναι μια μικρή δοσολογία. Μια μικρή δοσολογία είναι πιο εύκολα ανεχτή και απορροφήσιμη. Ωστόσο, η θεραπεία χρήσης του συμπληρώματος θα διαρκέσει περισσότερο χρονικό διάστημα απ’ ό,τι αν έπαιρνες μεγαλύτερη δόση.

Δόσεις:

• Έως 20 mg/kg στοιχειακού σιδήρου → συνήθως καλά ανεκτές, ίσως ήπια γαστρεντερικά συμπτώματα

• 20–60 mg/kg → ήπια έως μέτρια τοξικότητα

• >60 mg/kg → σοβαρά συμπτώματα, κίνδυνος κυκλοφορικής καταπληξίας

Ποιο συμπλήρωμα προτείνω και γιατί;

Το Ferrogreen της Specchiasol (Αρ. Γνωστ. ΕΟΦ 108238 / 30-11-2017) διαθέτει λιποσωμιακό σίδηρο, βιταμίνη C, Β12, φυλλικό οξύ, και εκχυλίσματα από παντζάρι και σπανάκι. Το Ferrogreen είναι lipocoated, δηλαδή ο θειικός σίδηρος που περιέχει περικλείεται μέσα σε λιποσώματα, προστατεύοντας έτσι το σίδηρο από το να αλληλεπιδράσει με το στομάχι/έντερο, μειώνοντας τις γαστρεντερικές παρενέργειες και βελτιώνοντας την απορρόφηση.

Όταν ο θειικός σίδηρος δεν περικλείεται μέσα σε λιποσώματα τότε θα προκαλέσει δυσκοιλιότητα, στομαχόπονο και βλάβη στο γαστρικό βλεννογόνο²¹.

Είμαι σίγουρη ότι έχεις πάρει συμπλήρωμα σιδήρου στο παρελθόν και σου έχει προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές. Αυτό είναι λόγω της σύνθεσης του συγκεκριμένου συμπληρώματος που έχεις χρησιμοποιήσει. Το Ferrogreen δεν είναι έτσι, καθώς διαθέτει μια τεχνολογία που κάνει την απορρόφηση πιο αποδοτική και πιο ανεκτή από το στομάχι.

Τι ξεχωρίζει το Ferrogreen;

Περιέχει φυλλικό οξύ, σε μορφή τετραϋδροφολικού με υψηλότερη βιοδιαθεσιμόητα και αποτελεσματικότητα. Γι άυτο το συγκεκριμένο σκεύασμα συστήνεται αρκετά και από γυναικολόγους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και πριν τη σύλληψη όπου η χρήση βιοδιαθέσιμου φυλλικού οξέος είναι απαραίτητη.

Είναι σημαντικό να γνωρίζεις, οτι αν έχεις διαγνωσθεί με αναιμία, ο σίδηρος που θα σου χορηγηθεί θα πρέπει να είναι βιοδιαθέσιμος και όπως αναφέρω παραπάνω να μην σου προκαλεί διαταραχές. Το Ferrogreen περιέχει βιταμίνη C, που διευκολύνει τη βέλτιστη απορρόφηση του σιδήρου, Βιταμίνη Β12 που επηρεάζει την ικανότητα του σώματος να παράγει πλήρως λειτουργικά ερυθρά αιμοσφαίρια, και βιταμίνη D3 που είναι σημαντικός παράγοντας της μεταβολικής οδού του σιδήρου.

Είναι χωρίς γλουτένη, και κατάλληλο για χρήση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Μια άλλη επιλογή είναι το FerroViV

To Ferroviv περιέχει λιποσωμιακό σίδηρο, ο οποίος περικλείεται από λποσώματα, και αυτό συμβάλλει στην υψηλή του απορρόφηση και σε λιγότερες γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως δυσκοιλιότητα και ναυτία. Η διαφοροποίηση του από το Ferrogreen είναι ότι συνδυάζεται με Λακτοφερρίνη, που βοηθά στη ρύθμιση του σιδήρου και έχει ήπια αντιφλεγμονώδη δράση, κάτι το οποίο είναι σημαντικό αν υπάρχει θέμα με την απορρόφηση. Επίσης, συνδυάζει βιταμίνη C, B12 + Quatrefolic τα οποία υποστηρίζουν την αιμοποίηση και αυξάνουν την απορρόφηση του σιδήρου.

Δεν είναι σε μορφή χαπιού, αλλά διασπειρόμενο δισκίο στο στόμα, δε χρειάζεται νερό και είναι βολικό και πιο εύκολα απορροφήσιμο από άτομα με διαταραχές απορρόφησης όπως κοιλιοκάκη.

Η δοσολογία είναι στα 30mg την ημέρα, μια μέτρια δόση, αν υπάρχει σοβαρή έλλειψη συνήθως συμβουλεύεται να αυξηθεί η δοσολογία πάντα με βάση τη καθοδήγηση του ιατρού σου.

Αν δεν ανεβαίνει η φερριτίνη με οποιοδήποτε σκεύασμα σιδήρου παίρνεις ..

Οι πιο συνήθεις λόγοι που αναφέρω παραπάνω είναι πιθανή δυσαπορρόφηση, φλεγμονή και απώλεια αίματος π.χ. βαριά έμμηνος ρύση σε γυναίκες στα αναπαραγωγικά τους χρόνια. Όλα αυτά θα πρέπει να διορθωθούν και να ερευνηθούν γιατί κάνένα σκεύασμα δεν θα σε βοηθήσει. Παρακάτω έχω και εξετάσεις που μπορείς να κάνεις να το διερευνήσεις.

Πως να λαμβάνεις το συμπλήρωμα σιδήρου;

Το συμπλήρωμα του σιδήρου δε πρέπει να λαμβάνεται με φαγητό, πράσινο τσάι ή καφέ, γιατί μπορεί να μειωθεί η απορρόφηση έως και 50%. Ωστόσο, αν καταναλώσεις καφέ αυτός μπορεί να καταναλωθεί έως και 1 ώρα πριν.

Να το πάρεις πρωί ή βράδυ; Η ώρα της λήψης δεν παίζει ρόλο, και τόσο η λήψη το βράδυ είτε το πρωί, είναι το ίδιο αποτελεσματικές.

Αν παίρνεις αγωγή για το θυρεοειδή, η λεβοθυροξίνη πρέπει να λαμβάνεται με διαφορά τουλάχιστον 4 ωρών από τα συμπληρώματα σιδήρου²².

Αν παίρνεις συμπλήρωμα σιδήρου, θα πρέπει να κάνεις μετά από κάποιο χρονικό διάστημα εξετάσεις για να διερευνήσεις τα επίπεδα σου, καθώς ο κίνδυνος υπεροδοσολογίας είναι κάτι που απαιτεί προσοχή.

Και κάτι τελευταίο, πέρα από τη φερριτίνη, όσον αφορά τη σιδηροπενική αναιμία, και αν πραγματικά υπάρχει πρόβλημα, υπάρχουν κάποιες άλλες εξετάσεις;

Ναι. Ενώ η Φερριτίνη είναι σημαντική, πρέπει να δεις και άλλες τιμές ειδικά αν τα επίπεδα της επιμένουν για αρκετό καιρό. Με αυτές τις τιμές, βλέπεις αν υπάρχει έλλειψη και αν είναι πραγματική η έλλειψη ή σχετική με φλεγμονή.

• Φερριτίνη

• Σίδηρος ορού

• Τρανσφερρίνη (ή TIBC)

• Κορεσμός τρανσφερρίνης (TSAT) → αν είναι <20% πιθανή έλλειψη σιδήρου

• Γενική αίματος (Hb, MCV, MCH)

Αν δεν ανεβαίνουν τα επίπεδα της φερριτίνης σου:

• ΤΚΕ (ESR), CRP

• Ηψιδίνη

Αν υπάρχει πιθανή χαμηλή απορρόφηση σιδήρου και επιμένουν τα χαμηλά επίπεδα της φερριτίνης:

• Αντισώματα κοιλιοκάκης (anti-TTG IgA + IgA ολικό)

• Βιταμίνη B12 & φυλλικό οξύ

• Helicobacter pylori

• γαστροσκόπηση

• Γυναικολογικός έλεγχος αν υπάρχει βαριά αιμορραγία ή μεσοκυκλική αιμορραγία με διακολπικό υπέρηχο, ορμονικές αιματολογικές εξετάσεις κύκλου, αντίσταση στην ινσουλίνη, και θυρεοειδής.

• Αν υπάρχουν αίμα στα κόπρανα → ο γαστρεντερολόγος θα συμβουλεύσει κολονοσκόπηση. Αν είσαι >50 πρέπει να κάνεις και προληπτικά.

Αν τα επίπεδα της φερριτίνης σου δεν είναι πολύ χαμηλά, υπάρχουν φυσικοί τρόποι υποστήριξης υγιών επιπέδων φερριτίνης

Ο πιο απλός τρόπος βελτίωσης της κατάστασης του σιδήρου είναι να τρως λιγότερα φυτικά τρόφιμα και περισσότερα ζωικά, με έμφαση στο κρέας (ιδίως στο κόκκινο κρέας) και ιδιαίτερη έμφαση στο συκώτι και τον σπλήνα. Το συκώτι πρέπει να περιορίζεται σε περίπου 225 γρ. την εβδομάδα.

Αν θέλεις να διοθρώσεις την έλλειψη μέσω της διατροφής χωρίς συμπληρώματα, αφότου έχεις αποκλείσει πιθανά αίτια έλλειψης, τότε καθημερινά προτείνεται τουλάχιστον ένα γεύμα την ημέρα να είναι αποκλειστικά ζωικό (carnivore): χωρίς φυτικές τροφές, φυτικά συμπληρώματα, καφέ ή τσάι. Αν ούτε αυτό δουλέψει, προτείνεται ένας ολόκληρος μήνας αποκλειστικά carnivore διατροφής.

Αν δεν θέλεις να καταναλώνεις ζωικά προϊόντα, τότε για άτομα που καταναλώνουν μια χορτοφαγική διατροφή ή αυστηρά φυτική διατροφή, η πρόσληψη του σιδήρου πρέπει να είναι υψηλότερη. Συγκεκριμένα, σε αυτού του τύπου τις δίαιτες με περιορισμένη κατανάλωση ζωικών τροφίμων, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη σιδήρου εκτιμάται στα 14 mg για τους άνδρες και στα 32 mg για τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας (σε σύγκριση με 8 mg και 18 mg αντίστοιχα για τις παμφάγες δίαιτες) (Institute of Medicine (IOM)). Ο μη αιμικός σίδηρος δεν απορροφάται τόσο εύκολα όσο ο αιμικός σίδηρος. Η απορρόφηση του εξαρτάται από τη ριφοβλαβίνη, τη νιασίνη, το ασβέστιο, το μαγνήσιο, τον χαλκό και τον ίδιο το σίδηρο. Αναστέλλεται από τις πολυφαινόλες, τα φυτικά οξέα και τις φυτικές πρωτεϊνες, αλλά ενισχύεται από την πρωτεϊνη κρέατος και τη βιταμίνη C → Όλα αυτά τα επεξηγώ αναλυτικά στο ebook μου.

Πως να κρατάς υψηλά τα επίπεδα της φερριτίνης σου μέσω της διατροφής, όχι αποκλειστικά με κρεοφαγική διατροφή:

• Ισορροπημένη διατροφή: Βασίσου σε μια διατροφή πλούσια σε σίδηρο, αλλά και σε πολλά λαχανικά, φρούτα και φυτικές ίνες. Βρες εδώ γεύματα:

  Προτάσεις γευμάτων για τις ημέρες που εμμηνοραγείς

• Τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο:

  • Όσπρια (φασόλια, φακές), τόφου

  • Σπανάκι, kale

  • Εμπλουτισμένα δημητριακά

  • Βότανα πλούσια σε σίδηρο

    Iron-rich Tonic: για τις ημέρες μετά της εμμηνοραγίας

• Συνδυασμός με βιταμίνη C: Κατανάλωσε τροφές όπως εσπεριδοειδή, φράουλες, πιπεριές, ντομάτες μαζί με τροφές πλούσιες σε σίδηρο για καλύτερη απορρόφηση.

• Απόφυγε τσάι/καφέ στα γεύματα: Περιέχουν ταννίνες που μειώνουν την απορρόφηση σιδήρου.

• Χρησιμοποίησε σκεύη από μαντέμι (cast iron): Το μαγείρεμα σε αυτά μπορεί να αυξήσει την περιεκτικότητα των τροφών σε σίδηρο.

  Τηγάνια απο χυτοσίδηρο ή αλλιώς μαντέμι: τι να γνωρίζεις

• Περιορισμός ασβεστίου στα γεύματα: Τρόφιμα ή συμπληρώματα πλούσια σε ασβέστιο (π.χ. γάλα, τυρί) μπορεί να μειώσουν την απορρόφηση σιδήρου αν καταναλωθούν ταυτόχρονα όπως αναφέρω παραπάνω.

• Θρεπτικά στοιχεία που βοηθούν:

  • Φυλλικό οξύ

  • Βιταμίνη B12

  • Βιταμίνη A
    Όλες παίζουν ρόλο στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και στον μεταβολισμό του σιδήρου. Γι΄αυτό όπως έχω αναφέρει παραπάνω είναι σημαντικό να τα περιέχει το συμπλήρωμα που θα πάρεις.

Θα βρεις περισσότερες πληροφορίες στο e-book μου για το πως να ενισχύσεις την απορρόφηση και πρόσληψη σιδήρου στην διατροφή σου μέσω των φυτικών τροφών — αν καταναλώνεις ήδη κρέας ή ζωικά παράγωγα, τότε μέσω των φυτών αποκτώντας την γνώση που χρειάζεται θα μπορέσεις να σε υποστηρίξεις και διατροφικά. Ενώ η χορήγηση του συμπλήρώματος είναι η πρώτη μορφή θεραπείας, μη ξεχνάς ότι η διατροφική θεραπεία στην αναιμία ή στη βελτίωση των επιπέδων φερριτίνης είναι εξίσου σημαντικά.

---

Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται εδώ παρέχονται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή. Παρόλο που καταβάλλεται κάθε προσπάθεια ώστε οι πληροφορίες να είναι ακριβείς και αξιόπιστες κατά την ημερομηνία δημοσίευσης, μεταγενέστερες εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν την ακρίβειά τους. Μην προχωρείτε σε αλλαγές στις θεραπείες ή τον τρόπο ζωής σας χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον γιατρό σας. Ορισμένα συμπληρώματα ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με φαρμακευτική αγωγή ή ιατρικές καταστάσεις, επομένως είναι σημαντικό να συμβουλεύεστε πάντα τον πάροχο υγειονομικής φροντίδας σας.

1. Parker ML, Storm S, Sholzberg M, Yip PM, Beriault DR. Revising Ferritin Lower Limits: It’s Time to Raise the Bar on Iron Deficiency. J Appl Lab Med. 2021 Apr 29;6(3):765-773. doi: 10.1093/jalm/jfaa152. PMID: 33179023.

2. Barney J, Moosavi L. Iron. [Updated 2023 Jul 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542171/

3. Nguyen M, Tadi P. Iron Supplementation. [Updated 2023 Jul 3]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557376/

4. Saito H, Hayashi H, Tomita A, Ohashi H, Maeda H, Naoe T. Increasing and decreasing phases of ferritin and hemosiderin iron determined by serum ferritin kinetics. Nagoya J Med Sci. 2013 Aug;75(3-4):213-23. PMID: 24640177; PMCID: PMC4345677.

5. DePalma RG, Hayes VW, O’Leary TJ. Optimal serum ferritin level range: iron status measure and inflammatory biomarker. Metallomics. 2021 Jun 11;13(6):mfab030. doi: 10.1093/mtomcs/mfab030. PMID: 34048587; PMCID: PMC8195161.

6. Truong J, Naveed K, Beriault D, Lightfoot D, Fralick M, Sholzberg M. The origin of ferritin reference intervals: a systematic review. Lancet Haematol. 2024 Jul;11(7):e530-e539. doi: 10.1016/S2352-3026(24)00103-0. PMID: 38937026.

7. Bruner AB, Joffe A, Duggan AK, Casella JF, Brandt J. Randomised study of cognitive effects of iron supplementation in non-anaemic iron-deficient adolescent girls. Lancet. 1996 Oct 12;348(9033):992-6. doi: 10.1016/S0140-6736(96)02341-0. PMID: 8855856.

8. Bruner AB, Joffe A, Duggan AK, Casella JF, Brandt J. Randomised study of cognitive effects of iron supplementation in non-anaemic iron-deficient adolescent girls. Lancet. 1996 Oct 12;348(9033):992-6. doi: 10.1016/S0140-6736(96)02341-0. PMID: 8855856.

9. Peng J, Liu B, Tan W, Hu S, Li B, Zhou J, Xu G, Sun Y, Snetselaar LG, Wallace RB, Rong S, Bao W. Association between Body Iron Status and Cognitive Task Performance in a Nationally Representative Sample of Older Adults. Aging Dis. 2024 May 8;16(2):1141-1148. doi: 10.14336/AD.2019.0064. PMID: 38739935; PMCID: PMC11964420.

10. Zimmermann MB. The influence of iron status on iodine utilization and thyroid function. Annu Rev Nutr. 2006;26:367-89. doi: 10.1146/annurev.nutr.26.061505.111236. PMID: 16602928.

11. Garofalo V, Condorelli RA, Cannarella R, Aversa A, Calogero AE, La Vignera S. Relationship between Iron Deficiency and Thyroid Function: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023 Nov 15;15(22):4790. doi: 10.3390/nu15224790. PMID: 38004184; PMCID: PMC10675576.

12. Garofalo V, Condorelli RA, Cannarella R, Aversa A, Calogero AE, La Vignera S. Relationship between Iron Deficiency and Thyroid Function: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023 Nov 15;15(22):4790. doi: 10.3390/nu15224790. PMID: 38004184; PMCID: PMC10675576.

13. Lin, Chia-Shuen^a; Chan, Li-Yi^a; Wang, Jen-Hung^b; Chang, Chung-Hsing^a,c,d,*. Diagnosis and treatment of female alopecia: Focusing on the iron deficiency-related alopecia. Tzu Chi Medical Journal 35(4):p 322-328, Oct–Dec 2023. | DOI: 10.4103/tcmj.tcmj_95_23

14. Georgsen M, Krog MC, Korsholm AS, Hvidman HW, Kolte AM, Rigas AS, Ullum H, Ziebe S, Andersen AN, Nielsen HS, Hansen MB. Serum ferritin level is inversely related to number of previous pregnancy losses in women with recurrent pregnancy loss. Fertil Steril. 2021 Feb;115(2):389-396. doi: 10.1016/j.fertnstert.2020.08.1410. Epub 2020 Sep 25. PMID: 32988613.

15. Lewis GD, Malhotra R, Hernandez AF, et al. Effect of Oral Iron Repletion on Exercise Capacity in Patients With Heart Failure With Reduced Ejection Fraction and Iron Deficiency: The IRONOUT HF Randomized Clinical Trial. JAMA. 2017;317(19):1958–1966. doi:10.1001/jama.2017.5427

16. World Health Organization . Iron Deficiency Anaemia Assessment, Prevention and Control. World Health Organization; Geneva, Switzerland: 2001 ΄. De Benoist B., McLean E., Egli I., Cogswell M. Worldwide Prevalence of Anaemia 1993–2005. World Health Organization; Geneva, Switzerland: 2008.

17. Jogu P, Kamran MT. Iron-Deficiency Anemia. [Updated 2026 Feb 15]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448065/

18. Zielińska-Dawidziak M. (2015). Plant ferritin — a source of iron to prevent its deficiency. Nutrients, 7(2), 1184–1201. https://doi.org/10.3390/nu7021184

19. Cook JD, Dassenko SA, Whittaker P. Calcium supplementation: effect on iron absorption. Am J Clin Nutr. 1991 Jan;53(1):106-11. doi: 10.1093/ajcn/53.1.106. PMID: 1984334.

20. Cook JD, Dassenko SA, Whittaker P. Calcium supplementation: effect on iron absorption. Am J Clin Nutr. 1991 Jan;53(1):106-11. doi: 10.1093/ajcn/53.1.106. PMID: 1984334.

21. Mauney E, Curcio FR, McGovern C. Iron pill gastritis. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2025 Jul 31. doi: 10.1002/jpn3.70178. Epub ahead of print. PMID: 40746016.

22. https://www.rxabbvie.com/pdf/synthroid.pdf