Αν είσαι 35+ και γυναίκα, το σώμα σου θα αλλάξει κάπως έτσι ορμονικά με τα χρόνια.
Από τα ~35 αρχίζουν σταδιακά αλλαγές στις ωοθήκες, πολύ πριν σταματήσει τελείως η περίοδος. Αν είσαι στην προ- και περι-εμμηνόπαυση και θέλεις να μάθεις πως να σε υποστηρίξεις διάβασε παρακάτω.
Από τα ~35 αρχίζουν σταδιακά αλλαγές στις ωοθήκες, πολύ πριν σταματήσει τελείως η περίοδος. Η μέση ηλικία φυσικής εμμηνόπαυσης (τελευταία περίοδος) είναι γύρω στα 50–51, αλλά η μετάβαση (περιεμμηνόπαυση) μπορεί να ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν και να κρατήσει 4–10 χρόνια ή και παραπάνω1.
Aλλά ας σε πιάσουμε από την αρχή:
Η πρώτη σου περίοδος λέγεται μενάρχη (menarche) και σηματοδοτεί την έναρξη του έμμηνου κύκλου που θα σε επισκέφτεται κάθε μήνα για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής σου μέχρι και περίπου τα 50-55 έτη ή/και νωρίτερα, καθώς η καθεμία από εμάς είμαστε διαφορετικές.
Μετά τη πρώτη σου περίοδο, ο άξονας υποθάλαμος–υπόφυση–ωοθήκες (HPO) ωριμάζει σταδιακά και ο κύκλος σταθεροποιείται σε ένα επαναλαμβανόμενο, ορμονικά ρυθμισμένο μοτίβο.
Τα πρώτα χρόνια μετά την πρώτη περίοδο (περίπου 11–16 ετών)
Η menarche ακολουθεί μια χαοτική φάση: πολλοί κύκλοι είναι ανωορρηκτικοί (δεν γίνεται ωορρηξία), με ακανόνιστες αποστάσεις και διάρκεια. Οι περίοδοι σου είναι βαριές, αιμορραγείς αρκετές μέρες και ίσως δεν πονάς2. Ο υποθάλαμος αρχίζει να εκκρίνει παλμικά GnRH, που διεγείρει την υπόφυση να βγάζει FSH και LH. Η παλμικότητα αυτή δεν είναι ακόμα ώριμη, γι’ αυτό οι κύκλοι είναι συχνά ακανόνιστοι3. Στους έμμηνους κύκλους της εφηβείας, η ωοθηκική ανταπόκριση είναι ανώριμη. Δηλαδή, η ανάπτυξη των ωοθυλακίων είναι πιο αργή, η ωορρηξία γίνεται από μικρότερα ωοθυλάκια και τα επίπεδα της οιστραδιόλης και προγεστερόνης στην ωχρινική φάση είναι χαμηλότερα σε σχέση με τα ενήλικα σου χρόνια. Αυτό εξηγεί γιατί στην εφηβεία είχες συχνά μεγάλους σε διάρκεια, ακανόνιστους κύκλους και οι περίοδοι σου μπορεί να ήταν χωρίς ωορρηξία, αλλά απλά «έπεφτε» το ενδομήτριο45.
Η περίοδος σου αρχίζει να σταθεροποιείται στα 18-30 έτη
Με τη πάροδο των χρόνων ο άξονας ΗΡΟ ωριμάζει — η πλειοψηφία των κύκλων σταθεροποιούνται και το σώμα περνάει απ’ολες τις φάσεις, την ωοθυλακική, ωορρηξία, ωχρινική και εμμηνοραγία με μια πιο σταθερή συχνότητα διάρκειας 26-35 ημερών6.
Από τα 30 μέχρι περίπου τα 35
Οι περισσότεροι κύκλοι παραμένουν κανονικοί και ωορρηκτικοί. Ο μέσος κύκλος εξακολουθεί να κυμαίνεται γύρω στις 26–30 ημέρες. Ήδη όμως, σε επίπεδο ωοθηκών, το απόθεμα ωοθυλακίων μειώνεται προοδευτικά, και σε κάποιες γυναίκες εμφανίζονται μικρές διαφοροποιήσεις σε διάρκεια και ορμονικά επίπεδα, χωρίς απαραίτητα εμφανή κλινικά συμπτώματα7.
Εάν έχεις μπει στα 35 σου έτη
Είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι από τα 35-40 μπορεί να αρχίσουν ήπια, ύπουλα συμπτώματα προτού παρατηρήσεις πιο έντονες αλλαγές όπως τις αναφέρω παρακάτω.
Από τα μέσα 30s αρχίζουν να μειώνονται τα ωοθυλάκια σου. Πέφτουν οι ορμόνες ΑΜΗ (αντιμυλλέριος) και inhibin B. Ο οργανισμός αντιδρά αυξάνοντας την FSH για να κρατήσει τα οιστρογόνα σχετικά σταθερά. Σε ορισμένες, αυτή η άνοδος μπορεί να αργήσει να γίνει8.
Στα 40s ξεκινάνε τα στάδια της μετάβασης.
Η πρώιμη μετάβαση αρχίζει στις αρχές των 40 ετών να δείχνει τα σημάδια της όπως μια πιο ακανόνιστη ωορρηξία. Παρατηρούνται περισσότερα ανώμαλα ωοθυλάκια. Η FSH ανεβαίνει, τα οιστρογόνα έχουν περισσότερες διακυμάνσεις και μπορεί να έχεις και πολύ υψηλά και πολύ χαμηλά επίπεδα, όχι μια μόνο σταθερή πτώση9.
Στην όψιμη μετάβαση (περίπου στα 48-51 έτη), οι κύκλοι σου γίνονται πιο ακανόνιστοι ή περνάς μεγάλα διαστήματα χωρίς περίοδο. Τα οιστρογόνα είναι συνήθως πιο χαμηλα, και δεν παράγεται πια σταθερά προγεστερόνη. Σε αυτή τη μετάβαση ορισμένα από τα συμπτώματα που παρατηρούνται είναι οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, και αυτές μπορούν να διαρκέσουν για περίπου 7+ χρόνια ή και πάνω από μια δεκαετία σε κάποιες γυναίκες. Επίσης, σε αυτή τη περίοδο, έχεις δυσκολία στο να αποκοιμηθείς ή ξυπνάς συχνά, και οι εξάψεις είναι ένας παράγοντας. Η κούραση και μια αίσθηση εξάντλησης είναι από τα πιο προφανή συμπτώματα της όψιμης μετάβασης. ευερεθιστότητα, άγχος, κυμάνσεις διάθεσης, αυξημένος κίνδυνος καταθλιπτικών συμπτωμάτων καταγράφονται σε πολλές γυναίκες, αλλά και παροδικά προβλήματα μνήμης ή/και συγκέντρωσης. Ο κόλπος ξηραίνεται, παρατηρείται πόνος στην επαφή αλλά και μείωση ερωτικής επιθυμίας. Συχνοουρία, καύσος, επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις τείνουν να χειροτερεύουν όσο τα οιστρογόνα μένουν χαμηλά.
Πολλές γυναίκες έχουν μια ελαφρά αύξηση βάρους (κατά μέσο όρο 2–3 κιλά) και μετατόπιση λίπους στην κοιλιά10, ακόμα και χωρίς μεγάλη συνολική αύξηση κιλών. Η μυϊκή μάζα μειώνεται αλλά και η οστική πυκνότητα, ενώ αυξάνονται οι πόνοι σε μύες και αρθρώσεις. Παρατηρούνται αλλαγές σε χοληστερίνη, σάκχαρο και πίεση και ένας αυξημένος καρδιομεταβολικός κίνδυνος με τα χρόνια.
Πότε θα καταλάβεις ότι μπαίνεις στην όψιμη μετάβαση11;
Μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι121314:
Εξάψεις/νυχτερινές εφιδρώσεις και
αλλαγές στον κύκλο (συχνότητα/ροή)
είναι τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια έναρξης όψιμης περιεμμηνόπαυσης, ειδικά αν είναι μέτρια ή έντονα ενοχλητικά.
Όταν θα μπεις στην εμμηνόπαυση (δηλαδή για 12 μήνες δεν θα δεις περίοδο) τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη σου θα παραμείνουν χαμηλά, η FSH και η LH θα είναι μόνιμα υψηλά.
Είναι σημαντικό να αναφέρω ότι δεν θα έχουν όλες οι γυναίκες μια τέτοια μετάβαση όσον αφορά την ηλικία, άλλες μπορεί νωρίτερα και άλλες πιο αργότερα. Ούτε θα βιώσουν συμπτώματα κάθε φάσης με την ίδια ένταση.
Πως να σε υποστηρίξεις μετά τα 35, αλλά και πιο συγκεκριμένα όταν αρχίζεις να βιώνεις τα πιο έντονα συμπτώματα της πρώιμης μετάβασης (45-48);
Σε αυτή τη φάση της μετάβασης, ξεκινάνε κάποια συμπτώματα τα οποία είναι και πιο έντονα από αυτά των προηγούμενων μεταβάσεων, όπως οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, ο κακός ύπνος και οι διακυμάνσεις διάθεσης.
Τι να κάνεις διατροφικά για να σε υποστηρίξεις σε αυτή τη φάση;
Η διατροφή μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των συμπτωμάτων15. Οι γυναίκες σε αυτή τη πρώιμη μετάβαση αλλά και στην εμμηνόπαυση χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών, όπως ασβέστιο, βιταμίνη D, σίδηρο, ψευδάργυρο, μαγνήσιο, φυλλικό οξύ, βιταμίνες Β6, Β12 και Ε.
Η διατροφή θα πρέπει να παρέχει επαρκή, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά τρόφιμα και να περιλαμβάνει φυτοοιστρογόνα, τα οποία συμβάλλουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Την ημέρα πρέπει να καταναλώνεις >5 μερίδες/ημέρα λαχανικά και φρούτα, κυρίως πολύχρωμα, με έμφαση σε σταυρανθή λαχανικά, μπρόκολο, λάχανο, κουνουπίδι, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, και φρούτα πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Αυτά υποστηρίζουν τη καρδιομεταβολική υγεία, ασκούν αντιφλεγμονώδη δράση και συμβάλλουν πιθανώς σε μείωση καρκίνου του μαστού1617.
Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα που έχουμε, πολλά λαχανικά, φρούτα, ολικής, ελαιόλαδο, λίγα επεξεργασμένα/ζάχαρη, σχετίζονται με λιγότερα αγγειοκινητικά, καλύτερη διάθεση18 και ύπνο. Πρωτεΐνη & καλά λιπαρά (ψάρια, ξηροί καρποί, ελαιόλαδο) βοηθούν στο βάρος, καρδιά και φλεγμονή. Η κατανάλωση της σόγιας και των οσπρίων τακτικά (tofu, tempeh, φυτικό ρόφημα σόγιας χωρίς ζάχαρη με ισοφλαβόνες) χάρη στα φυτοοιστρογόνα τους συνδέονται με ηπιότερα συμπτώματα σε παρατηρητικές μελέτες19, αλλά και ήπια–μέτρια μείωση εξάψεων και κολπικής ξηρότητας αλλά και πιθανή καθυστέρηση φυσικής εμμηνόπαυσης. Πολλές μελέτες στοχεύουν σε ~25–50 mg ισοφλαβονών/ημέρα, που αντιστοιχούν περίπου σε2021:
2 μερίδες/ημέρα:
100 g tofu + 1 ποτήρι γάλα σόγιας
½–1 φλιτζάνι βραστά edamame
Το ασβέστιο, η βιταμίνη D και η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι απαραίτητα για τη διατήρηση υγιών οστών στις γυναίκες της εμμηνόπαυσης. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για τη διάγνωση και τη διαχείριση της οστεοπόρωσης, συνιστώνται:
1000 mg/ημέρα ασβεστίου
800 IU/ημέρα βιταμίνης D
1 g πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους
για όλες τις γυναίκες άνω των 50 ετών.
Τα φυτοοιστρογόνα είναι φυτικές ουσίες με δομή και λειτουργία παρόμοια με την οιστραδιόλη, η οποία ευθύνεται για την οιστρογονική δράση. Υπάρχουν δύο κατηγορίες φυτοοιστρογόνων στα φυτικά τρόφιμα: οι ισοφλαβόνες και οι μη ισοφλαβόνες (κουμεστάνες και λιγνάνες). Αυτές ασκούν τις οιστρογονικές τους επιδράσεις κυρίως μέσω της σύνδεσης με τους υποδοχείς οιστρογόνων (ERs) α και β, με μεγαλύτερη συγγένεια προς τον ERβ, δρώντας ως αγωνιστές, μερικοί αγωνιστές ή ανταγωνιστές.
Τρόφιμα πλούσια σε φυτοθρεπτικά συστατικά και φυτοοιστρογόνα μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης, όπως η κολπική ξηρότητα, η αϋπνία και η απώλεια μνήμης, καθώς και να μειώσουν επιπλοκές όπως η οστεοπόρωση και οι καρδιαγγειακές παθήσεις.
Πιο συγκεκριμένα, κάποια τρόφιμα είναι22:
Μάραθος: Ο μάραθος (Foeniculum vulgare) περιέχει ισοφλαβόνες και φαινολικές ενώσεις, όπως φλαβονοειδή, φαινολικά οξέα, υδροξυκινναμικά οξέα, κουμαρίνες και ταννίνες. Έχει σημαντική επίδραση στα αγγειοκινητικά συμπτώματα, την κολπική ενόχληση και ξηρότητα, τον πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, τη σεξουαλική ικανοποίηση και τις διαταραχές ύπνου. Μπορείς να το καταναλώνεις καθημερινά σε ποσότητα 1 μικρού βολβού (≈100–150 g) ωμός σε σαλάτα ή μαγειρεμένος, ή 1–2 κουταλάκια σπόροι μάραθου/ημέρα (σε ρόφημα ή φαγητό).
Έλαιο Ιπποφαές23: Το έλαιο ιπποφαούς αποτελεί μια φυσική, μη ορμονική λύση για την κολπική ατροφία σε μεταεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (50+) αλλά και σε γυναίκες που βρίσκονται στην περι εμμηνόπαυση.
Η ημερήσια λήψη 3g ελαίου ιπποφαούς (από στόματος ή τοπικά) μειώνει την ξηρότητα και τον κνησμό, βελτιώνει την ενυδάτωση, την ελαστικότητα και την ακεραιότητα του κολπικού ιστού.
Βαλσαμόχορτο (St John’s Wort – Hypericum perforatum): Περιέχει φυτοοιστρογόνα αλλά και φλαβονοειδή, παράγωγα ξανθόνης (χλωρογενικό και καφεϊκό οξύ), ταννίνες (κατεχίνη) και υπερφορίνη. Τα φυτοοιστρογόνα που περιέχει έχουν αντικαταθλιπτική δράση και συμβάλλουν στη μείωση των ψυχολογικών συμπτωμάτων. Μπορεί να καταναλώνεται σαν αφέψημα , αλλά θέλει προσοχή γιατί αλληλεπιδρά με φάρμακα.
1-2 κουταλιές της σούπας λιναρόσπορος/ ημέρα (αλεσμένος) είναι μια από τις καλύτερες πηγές φυτοοιστρογόνων24, αλλά και ψευδοδημητριακά όπως ο αμάρανθος, γνωρίζουμε ότι βελτιώνουν τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, τις εξάψεις, τα ψυχολογικά και ουρογεννητικά συμπτώματα.
Οι χουρμάδες (Phoenix dactylifera) (περίπου 2-3 χουρμάδες/ημέρα) περιέχουν φυσικά αντιοξειδωτικά όπως φλαβονοειδή, γλυκοσίδες, σαπωνίνες και φυτο οιστρογόνα.
Γαλακτοκομικά — ιδίως χαμηλά σε λιπαρά — :25 1-2 μερίδες/ημέρα π.χ. 1 ποτήρι γάλα και 1 γιαούρτι. Αυτά οδηγούν σε λιγότερα σωματικά, ψυχολογικά, ουρογεννητικά συμπτώματα ενώ παράλληλα υποστήριζουν τα οστά.
Ψάρια, ιδίως τα λιπαρά ψάρια26: 2-3 φορές/εβδ (100–150 g/μερίδα) συνδέεται με πιο καθυστερημένη εμμηνόπαυση και λιγότερα συμπτώματα. Η πιο συχνή κατανάλωση έχει μεγαλύτερο όφελος. Αν δε καταναλώνεις λιπαρά ψάρια, πρέπει να λαμβάνεται συμπλήρωμα EPA & DHA.
1-2 σκελίδες σκόρδο, το οποίο είναι καρδιοπροστατευτικό, κάτι το οποίο είναι σημαντικό κατά τη διάρκεια της όψιμης μετάβασης.
Σπόροι και ξηροί καρποί, και συγκεκριμένα 45γραμμάρια/ημέρα από ένα μείγμα φυστίκι, σησάμι, κόλιανδρο, θυμάρι, το οποίο για 8 εβδομάδες27, παρατηρήθηκε στις συμμετέχουσες βελτίωση σε συμπτώματα ψυχολογικά, ουρογεννητικά και σωματικά. Το σησάμι έχει λιγνάνες με ήπια οιστρογονική δράση και είναι από τις καλύτερες τροφές μετά τα 45 έτη.
Η συνταγή που χρησιμοποιήσαν ήταν ένα μείγμα 100γρ από το οποίο κατανάλωναν 45 γρ/ημέρα28:
60 g ωμά αλεσμένα φιστίκια (ή αράπικα φιστίκια)
20 g σουσάμι
15 g ξερό κόλιανδρο (σπόροι)
5 g ξερό θυμάρι
Εκτέλεση: Άλεσε τα φιστίκια σαν χοντρό αλεύρι ή πάστα (μην γίνουν φυστικοβούτυρο), το σουσάμι ελαφρώς και τους σπόρους κόλιανδρου. Το θυμάρι απλά τρίψε το με τα χέρια σου αν δεν είναι ήδη τριμμένο. Βάλε όλα τα υλικά σε ένα μπολ και ανακάτεψε πολύ καλά. Μπορείς να προσθέτεις 45γ/ημέρα σε ένα γεύμα σου π.χ. γιαούρτι ή σε 1-2 κ.σ. ελαιόλαδο για να γίνει πάστα η οποία θα προστεθεί σε κάποιο γεύμα π.χ. πάνω από φάβα, χούμους (που περιέχει ταχίνι — πλούσια πηγή ασβεστίου).
Και από συμπληρώματα;
Ανασκόπηση για γυναίκες μέσης ηλικίας τονίζει ότι συνδυασμοί βιταμινών/μετάλλων/φυτοθρεπτικών μπορεί να βοηθούν συνολικά (ενέργεια, μεταβολικό, γνωστική λειτουργία), αλλά χρειάζονται καλύτερες μελέτες29.Έλλειψη βιταμίνης D, Β12, σιδήρου ή μαγνησίου είναι συχνή και επιδεινώνει κόπωση, διάθεση, οστά – αξίζει εξατομίκευση μετά από εξετάσεις (D, Β12, θυρεοειδή, σίδηρο, λιπίδια). Στα παρακάτω άρθρα μου μπορείς να βρεις περισσότερες πληροφορίες για τις ελλείψεις και τις εξετάσεις που θα σε βοηθήσουν αλλά και συμπληρώματα όπου είναι απαραίτητα:
Στη φάση της αρχής της πρώιμης μετάβασης και έπειτα κατά τη διάρκεια της όψιμης μετάβασης τα φυτο οιστρογόνα είναι από τις καλύτερες επιλογές για το μετριασμό των συμπτωμάτων. Ερευνητικά, δοσολογίες περίπου 40-80mg ισοφλαβόνες/ημέρα303132 συμβάλλουν σε μια μικρή-μέτρια μείωση εξάψεων, επιβραδύνουν την απώλεια της οστικής πυκνότητας και πιθανόν βελτιώνουν την πίεση.
Ένα συμπλήρωμα είναι το Novafase (Τρόπος χρήσης: 1 δισκίο την ημέρα, καταπίνεται ολόκληρο) το οποίο περιέχει ανα δόση 80 mg ισοφλαβόνες. Η δοσολογία αυτή είναι ακριβώς η δόση όπου φαίνεται να υπάρχει η μεγαλύτερη πιθανότητα κλινικού όφελους στις εξάψεις και τα γενικά συμπτώματα, ειδικά μετά από 8-12 εβδομάδες συνεχούς λήψης3334.
Δόσεις 40–80 mg ισοφλαβονών/ημέρα από κόκκινο τριφύλλι σε κλινικές μελέτες:
Μέτρια μείωση εξάψεων (περίπου 1–3 λιγότερες/ημέρα σε σχέση με placebo σε αρκετές μελέτες, όχι σε όλες)353637.
Σε κάποιες μελέτες βελτίωση διάθεσης, άγχους και κατάθλιψης3839.
Μπορεί να βελτιώσει λιπίδια αίματος (Χοληστερίνη, τριγλυκερίδια) σε μερικές μελέτες40
Συστηματικές ανασκοπήσεις καταλήγουν ότι το αποτέλεσμα είναι μικρό έως μέτριο και τα δεδομένα ετερογενή.
Αν έχεις ήπιες–μέτριες εξάψεις/διαταραχές ύπνου, τέτοιο σκεύασμα μπορεί να βοηθήσει. Δεν αντικαθιστά την ορμονική θεραπεία όταν τα συμπτώματα είναι πολύ έντονα.
Το NovaFase® είναι ασφαλές για τη μήτρα και το κόλπο, δεν αλλοιώνει το πάχος του ενδομητρίου ή τα κολπικά κύτταρα, και είναι ασφαλές για το στήθος, δεν αυξάνει τη πυκνότητα του μαστού και χρησιμοποιείται και από γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού (ορμονοευαίσθητου).
Κλινική μελέτη41 που εξέτασε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με ορμονοεξαρτώμενο καρκίνο μαστού που έπαιρναν ταμοξιφαίνη, χωρίστηκαν τυχαία να λάβουν για 2 χρόνια είτε 80 mg/ημέρα εκχύλισμα κόκκινου τριφυλλιού είτε placebo, ενώ όλες έλαβαν ταυτόχρονα σύσταση για μεσογειακή διατροφή και άσκηση.
Τα συμπτώματα εμμηνόπαυσης (Menopausal Rating Scale) μειώθηκαν σημαντικά και στις δύο ομάδες χωρίς διαφορά μεταξύ τους, κάτι που δείχνει ότι κυρίως η παρέμβαση στον τρόπο ζωής μάλλον ευθύνεται για τη βελτίωση των ενοχλημάτων .
Αντίθετα, το κόκκινο τριφύλλι συνδέθηκε με μεγαλύτερη μείωση του BMI και της περιμέτρου μέσης σε σχέση με το placebo, ενώ και στις δύο ομάδες βελτιώθηκε η HDL χοληστερίνη.
Ως προς την ασφάλεια, δεν παρατηρήθηκαν ανησυχητικές αλλαγές σε ενδομήτριο, μαστική πυκνότητα ή ορμόνες, και in vitro ο ορός των γυναικών δεν αύξησε τον πολλαπλασιασμό ER+ καρκινικών κυττάρων, κάτι που υποστηρίζει ότι στη δόση αυτή το σκεύασμα ήταν κλινικά και εργαστηριακά ασφαλές σε γυναίκες με καρκίνο μαστού σε ταμοξιφαίνη. Με βάση αυτά, οι συγγραφείς ουσιαστικά προτείνουν ότι σε τέτοιες ασθενείς η βασική και πρώτης γραμμής παρέμβαση για συμπτώματα και πρόληψη αύξησης βάρους πρέπει να είναι η μεσογειακή διατροφή και η σωματική δραστηριότητα, ενώ ένα τυποποιημένο σκεύασμα κόκκινου τριφυλλιού σε μέτρια δόση μπορεί ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά για καλύτερο έλεγχο βάρους/μέσης, εφόσον συμφωνεί ο ογκολόγος και υπό ιατρική παρακολούθηση.
Επίσης, το πατενταρισμένο σύστημα αυτογαλακτωματοποίησης που αποτελεί τη βάση της σύνθεσης του NovaFase® επιτρέπει τη δημιουργία, σε εντερικό επίπεδο, ενός γαλακτώματος που βελτιστοποιεί τη βιοδιαθεσιμότητα και συνεπώς την απορρόφηση των ισοφλαβονών και της διοσγενίνης στο αίμα από το προϊόν.
Αν σκέφτεσαι την χρήση του κόκκινου τριφυλιού και έχεις (ή είχες) ER+ καρκίνο μαστού σε ταμοξιφαίνη, τα πιο ισχυρά κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι 80 mg/ημέρα για 2 χρόνια μαζί με υγιεινή διατροφή ήταν κλινικά ασφαλές και βοήθησε στο βάρος και υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, αλλά τα ίδια τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα βελτιώθηκαν κυρίως από τη διατροφή/τρόπο ζωής, όχι ειδικά από το κόκκινο τριφύλι4243. Είναι σημαντικό να αναφέρω ότι μακροχρόνια (πολλά χρόνια) χρήση και υψηλές δόσεις ισοφλαβονών (≥100 mg/ημέρα) δεν έχουν καλά δεδομένα ασφαλείας σε καρκίνο μαστού44.
Είναι σημαντικό να αναφέρω ότι το Novafase περιέχει και Διοσκορέα (Dioscorea villosa). Οι ανασκοπήσεις για Dioscorea και diosgenin τονίζουν σημαντικό αντικαρκινικό, αντιδιαβητικό, αντιφλεγμονώδες δυναμικό κυρίως σε προκλινικό επίπεδο και ζητούν περισσότερες κλινικές δοκιμές για να τεκμηριωθεί ασφάλεια/αποτελεσματικότητα4546.Δεν υπάρχουν μεγάλες, μακροχρόνιες μελέτες ειδικά σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού αντίστοιχες με αυτές που υπάρχουν για ορισμένα τυποποιημένα σκευάσματα κόκκινου τριφυλλιού.Απαιτείται ιατρική γνώμη, σε τέτοιες περιπτώσεις.
Με βάση όλα τα παραπάνω, υπάρχουν αρκετά όπως βλέπεις που μπορείς να κάνεις για να σε υποστηρίξεις. Η σωστή διατροφή και τα κατάλληλα συμπληρώματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υγεία κατά τη διάρκεια τςη μετάβασης στην εμμηνόπαυση. Αν χρειάζεσαι καθοδήγηση προσαρμοσμένη σε εσένα, μπορείς να κλείσεις μια συνεδρία μαζί μου.
Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται εδώ παρέχονται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή. Παρόλο που καταβάλλεται κάθε προσπάθεια ώστε οι πληροφορίες να είναι ακριβείς και αξιόπιστες κατά την ημερομηνία δημοσίευσης, μεταγενέστερες εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν την ακρίβειά τους. Μην προχωρείτε σε αλλαγές στις θεραπείες ή τον τρόπο ζωής σας χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον γιατρό σας. Ορισμένα συμπληρώματα ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με φαρμακευτική αγωγή ή ιατρικές καταστάσεις, επομένως είναι σημαντικό να συμβουλεύεστε πάντα τον πάροχο υγειονομικής φροντίδας σας.
Hall, J. (2015). Endocrinology of the Menopause.. Endocrinology and metabolism clinics of North America, 44 3, 485-96 . https://doi.org/10.1016/j.ecl.2015.05.010.
Klusmann, H., Eisenlohr-Moul, T., Baresich, K., Schmalenberger, K., Girdler, S., & Andersen, E. (2023). Analyzing the atypical – Methods for studying the menstrual cycle in adolescents. Psychoneuroendocrinology, 158. https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2023.106389.
Sun, B., Kangarloo, T., Adams, J., Sluss, P., Welt, C., Chandler, D., Zava, D., McGrath, J., Umbach, D., Hall, J., & Shaw, N. (2018). Healthy Post-Menarchal Adolescent Girls Demonstrate Multi-Level Reproductive Axis Immaturity. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104, 613–623. https://doi.org/10.1210/jc.2018-00595.
Sherman, B., & Korenman, S. (1975). Hormonal characteristics of the human menstrual cycle throughout reproductive life.. The Journal of clinical investigation, 55 4, 699-706 . https://doi.org/10.1097/00006254-197508000-00017.
Apter, D., Räisänen, I., Ylöstalo, P., & Vihko, R. (1987). Follicular growth in relation to serum hormonal patterns in adolescent compared with adult menstrual cycles.. Fertility and sterility, 47 1, 82-8 . https://doi.org/10.1016/s0015-0282(16)49940-1.
, L., Singh, S., & Ahlawat, D. (2024). The Physiology of the Menstrual Cycle: From Ovarian Follicles toEndometrial Shedding. African Journal of Biomedical Research. https://doi.org/10.53555/ajbr.v27i2.8455.
Cunningham, A., Pal, L., Wickham, A., Prentice, C., Goddard, F., Klepchukova, A., & Zhaunova, L. (2024). Chronicling menstrual cycle patterns across the reproductive lifespan with real-world data. Scientific Reports, 14. https://doi.org/10.1038/s41598-024-60373-3.
Burger, H., Hale, G., Robertson, D., & Dennerstein, L. (2007). A review of hormonal changes during the menopausal transition: focus on findings from the Melbourne Women’s Midlife Health Project.. Human reproduction update, 13 6, 559-65 . https://doi.org/10.1093/humupd/dmm020.
Santoro, N. (2016). Perimenopause: From Research to Practice. Journal of Women’s Health, 25, 332 - 339. https://doi.org/10.1089/jwh.2015.5556.
Marlatt, K., Pitynski-Miller, D., Gavin, K., Moreau, K., Melanson, E., Santoro, N., & Kohrt, W. (2021). Body composition and cardiometabolic health across the menopause transition. Obesity, 30, 14 - 27. https://doi.org/10.1002/oby.23289.
Yang, J., Hodara, E., Sriprasert, I., Shoupe, D., & Stanczyk, F. (2024). Estrogen deficiency in the menopause and the role of hormone therapy: integrating the findings of basic science research with clinical trials. Menopause, 31, 926 - 939. https://doi.org/10.1097/gme.0000000000002407.
Khoudary, S., Greendale, G., Crawford, S., Avis, N., Brooks, M., Thurston, R., Karvonen-Gutierrez, C., Waetjen, L., & Matthews, K. (2019). The menopause transition and women’s health at midlife: a progress report from the Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN). Menopause (New York, N.y.), 26, 1213 - 1227. https://doi.org/10.1097/gme.0000000000001424.
Duralde, E., Sobel, T., & Manson, J. (2023). Management of perimenopausal and menopausal symptoms. BMJ, 382. https://doi.org/10.1136/bmj-2022-072612.
Motlani, V., Motlani, G., Pamnani, S., Sahu, A., & Acharya, N. (2023). Endocrine Changes in Postmenopausal Women: A Comprehensive View. Cureus, 15. https://doi.org/10.7759/cureus.51287.
Janci, P., Tharani, N., & , A. (2023). Role of Alternate Therapies to Improve the Quality of Life in Menopausal Women: A Systematic Review. Journal of Mid-Life Health, 14, 153 - 158. https://doi.org/10.4103/jmh.jmh_222_22.
Ko, S., & Kim, H. (2020). Menopause-Associated Lipid Metabolic Disorders and Foods Beneficial for Postmenopausal Women. Nutrients, 12. https://doi.org/10.3390/nu12010202.
Yelland, S., Steenson, S., Creedon, A., & Stanner, S. (2023). The role of diet in managing menopausal symptoms: A narrative review.. Nutrition bulletin. https://doi.org/10.1111/nbu.12607.
Chen, M., Lin, C., & Liu, C. (2014). Efficacy of phytoestrogens for menopausal symptoms: a meta-analysis and systematic review. Climacteric, 18, 260 - 269. https://doi.org/10.3109/13697137.2014.966241.
Yelland, S., Steenson, S., Creedon, A., & Stanner, S. (2023). The role of diet in managing menopausal symptoms: A narrative review.. Nutrition bulletin. https://doi.org/10.1111/nbu.12607.
Franco, O., Chowdhury, R., Troup, J., Voortman, T., Kunutsor, S., Kavousi, M., Oliver‐Williams, C., & Muka, T. (2016). Use of Plant-Based Therapies and Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-analysis.. JAMA, 315 23, 2554-63 . https://doi.org/10.1001/jama.2016.8012.
Yelland, S., Steenson, S., Creedon, A., & Stanner, S. (2023). The role of diet in managing menopausal symptoms: A narrative review.. Nutrition bulletin. https://doi.org/10.1111/nbu.12607.
Aarshageetha P, Janci PR, Tharani ND. Role of alternate therapies to improve the quality of life in menopausal women: A systematic review. J Mid‑life Health 2023;14:153-8
Larmo PS, Yang B, Hyssälä J, Kallio HP, Erkkola R. Effects of sea buckthorn oil intake on vaginal atrophy in postmenopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Maturitas. 2014 Nov;79(3):316-21. doi: 10.1016/j.maturitas.2014.07.010. Epub 2014 Jul 21. PMID: 25104582.
Fouad, S., Shebini, S., Ahmed, N., Hussein, A., Essa, H., Abdel-Moaty, M., & Tapozada, S. (2021). The effects of life style modification versus food supplementation on menopausal symptoms. Bulletin of the National Research Centre, 45. https://doi.org/10.1186/s42269-021-00520-2.
Yang, Y., Yang, Y., Yong, Z., Yang, L., Zhao, Y., Yan, M., Zheng, R., & Luo, X. (2025). Association Between Protein-Rich Foods, Nutritional Supplements, and Age of Natural Menopause and Its Symptoms. Nutrients, 17. https://doi.org/10.3390/nu17020356.
Yang, Y., Yang, Y., Yong, Z., Yang, L., Zhao, Y., Yan, M., Zheng, R., & Luo, X. (2025). Association Between Protein-Rich Foods, Nutritional Supplements, and Age of Natural Menopause and Its Symptoms. Nutrients, 17. https://doi.org/10.3390/nu17020356.
Shebini, S., Fouad, S., Abdel-Moaty, M., Ahmed, N., Hussein, A., Essa, H., & Tapozada, S. (2020). Dietary supplement for relieving menopausal symptoms in Egyptian perimenopausal women. Bulletin of the National Research Centre, 44, 1-7. https://doi.org/10.1186/s42269-020-00291-2.
Shebini, S., Fouad, S., Abdel-Moaty, M., Ahmed, N., Hussein, A., Essa, H., & Tapozada, S. (2020). Dietary supplement for relieving menopausal symptoms in Egyptian perimenopausal women. Bulletin of the National Research Centre, 44, 1-7. https://doi.org/10.1186/s42269-020-00291-2.
Jaisamrarn, U., Habana, M., Damodaran, P., Tint, M., Chuang, H., Hunter, D., Makkar, B., Padma, V., Oh, S., Krishna, A., Dahia, V., & Macalintal, M. (2025). Healthy aging in midlife and menopausal transition in Asia: nutrient synergy with dietary supplements.. Climacteric : the journal of the International Menopause Society, 1-15 . https://doi.org/10.1080/13697137.2025.2567689.
Oh, M., Park, J., Park, S., & Park, S. (2024). Efficacy of plant‐derived dietary supplements in improving overall menopausal symptoms in women: An updated systematic review and meta‐analysis. Phytotherapy Research, 38, 1294 - 1309. https://doi.org/10.1002/ptr.8112.
Chen, L., Ko, N., & Chen, K. (2019). Isoflavone Supplements for Menopausal Women: A Systematic Review. Nutrients, 11. https://doi.org/10.3390/nu11112649.
Lethaby, A., Marjoribanks, J., Kronenberg, F., Roberts, H., Eden, J., & Brown, J. (2013). Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms.. The Cochrane database of systematic reviews, 12, CD001395 . https://doi.org/10.1002/14651858.cd001395.pub4.
Oh, M., Park, J., Park, S., & Park, S. (2024). Efficacy of plant‐derived dietary supplements in improving overall menopausal symptoms in women: An updated systematic review and meta‐analysis. Phytotherapy Research, 38, 1294 - 1309. https://doi.org/10.1002/ptr.8112.
Chen, L., Ko, N., & Chen, K. (2019). Isoflavone Supplements for Menopausal Women: A Systematic Review. Nutrients, 11. https://doi.org/10.3390/nu11112649.
Lipovac, M., Chedraui, P., Gruenhut, C., Gocan, A., Kurz, C., Neuber, B., & Imhof, M. (2012). The effect of red clover isoflavone supplementation over vasomotor and menopausal symptoms in postmenopausal women. Gynecological Endocrinology, 28, 203 - 207. https://doi.org/10.3109/09513590.2011.593671.
Hidalgo, L., Chedraui, P., Morocho, N., Ross, S., & Miguel, S. (2005). The effect of red clover isoflavones on menopausal symptoms, lipids and vaginal cytology in menopausal women: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Gynecological Endocrinology, 21, 257 - 264. https://doi.org/10.1080/09513590500361192.
Kanadys, W., Barańska, A., Błaszczuk, A., Polz-Dacewicz, M., Drop, B., Kanecki, K., & Malm, M. (2021). Evaluation of Clinical Meaningfulness of Red Clover (Trifolium pratense L.) Extract to Relieve Hot Flushes and Menopausal Symptoms in Peri- and Post-Menopausal Women: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13. https://doi.org/10.3390/nu13041258.
Lipovac, M., Chedraui, P., Gruenhut, C., Gocan, A., Stammler, M., & Imhof, M. (2010). Improvement of postmenopausal depressive and anxiety symptoms after treatment with isoflavones derived from red clover extracts.. Maturitas, 65 3, 258-61 . https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2009.10.014.
Thomas, A., Ismail, R., Taylor-Swanson, L., Cray, L., Schnall, J., Mitchell, E., & Woods, N. (2014). Effects of isoflavones and amino acid therapies for hot flashes and co-occurring symptoms during the menopausal transition and early postmenopause: a systematic review.. Maturitas, 78 4, 263-76 . https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2014.05.007.
Hidalgo, L., Chedraui, P., Morocho, N., Ross, S., & Miguel, S. (2005). The effect of red clover isoflavones on menopausal symptoms, lipids and vaginal cytology in menopausal women: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Gynecological Endocrinology, 21, 257 - 264. https://doi.org/10.1080/09513590500361192.
Ferraris, C., Ballestra, B., Listorti, C., Cappelletti, V., Reduzzi, C., Scaperrotta, G., Pulice, I., Ferrari, E., Folli, S., Mariani, L., & Martelli, G. (2020). Red clover and lifestyle changes to contrast menopausal symptoms in premenopausal patients with hormone-sensitive breast cancer receiving tamoxifen. Breast Cancer Research and Treatment, 180, 157-165. https://doi.org/10.1007/s10549-020-05534-4.
Ferraris, C., Ballestra, B., Cappelletti, V., Listorti, C., Miodini, P., Pulice, I., Mariani, L., Ferrari, E., Gambaro, A., Maugeri, I., Martelli, G., & Folli, S. (2018). Use of red clover in premenopausal breast cancer patients receiving hormonal adjuvant treatment: Biological and clinical implications from a randomized clinical trial.. Annals of oncology : official journal of the European Society for Medical Oncology, 29 Suppl 8, viii80 . https://doi.org/10.1093/annonc/mdy270.247.
Praštalo, M., Pokimica, B., Arsić, A., Ilich, J., & Vučić, V. (2025). Current Evidence on the Impact of Diet, Food, and Supplement Intake on Breast Cancer Health Outcomes in Patients Undergoing Endocrine Therapy. Nutrients, 17. https://doi.org/10.3390/nu17030456.
Fritz, H., Seely, D., Flower, G., Skidmore, B., Fernandes, R., Vadeboncoeur, S., Kennedy, D., Cooley, K., Wong, R., Sagar, S., Sabri, E., & Fergusson, D. (2013). Soy, Red Clover, and Isoflavones and Breast Cancer: A Systematic Review. PLoS ONE, 8. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0081968.
Semwal, P., Painuli, S., Abu-Izneid, T., Rauf, A., Sharma, A., Daştan, S., Kumar, M., Alshehri, M., Taheri, Y., Das, R., Mitra, S., Emran, T., Sharifi‐Rad, J., Calina, D., & Cho, W. (2022). Diosgenin: An Updated Pharmacological Review and Therapeutic Perspectives. Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2022. https://doi.org/10.1155/2022/1035441.
Wang, Z., Zhao, S., Tao, S., Hou, G., Zhao, F., Tan, S., & Meng, Q. (2023). Dioscorea spp.: Bioactive Compounds and Potential for the Treatment of Inflammatory and Metabolic Diseases. Molecules, 28. https://doi.org/10.3390/molecules28062878.