Πίνεις καφέ; Πρέπει να γνωρίζεις τα παρακάτω.
Πολύς κόσμος πίνει καφέ καθημερινά για να ξυπνήσει και να ξεκινήσει τη μέρα του με περισσότερη ενέργεια. Όμως, δίνει πραγματικά ο καφές ενέργεια; Και αν δε πίνεις καφέ, τι μπορείς να πίνεις;
Η καφεϊνη ειναι η πιο γνωστή ψυχοδραστική ουσία στον κόσμο, η οποία καταναλώνεται ειδικά μέσω του καφέ σε τέραστιες ποσότητες παγκοσμίως. Σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, ο καφές ανήκει στη κουλτούρα και παντού όχι μόνο θα δεις καφετέριες αλλά και άτομα στο δρόμο με ένα καφέ στο χέρι να ξεκινούν την ημέρα τους. Προφανώς, διαβάζοντας αυτό το κείμενο μου, μπορεί να ανήκεις και εσύ, σε αυτούς.
Η καφεϊνη επηρεάζει άμεσα τη σκέψη και τη λειτουργία του εγκεφάλου και βελτιώνει την πνευματική απόδοση των ανθρώπων που την καταναλώνουν.
Πολλές μελέτες δείχνουν ότι η καφεϊνη μπορεί να βοηθήσει σε γνωστικές λειτουργίες όπως:
Βραχυπρόθεσμη και Μακροπρόθεσμη μνήμη
Λογική Σκέψη
Ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών
Αλλά και έχει συσχετιστεί με μικρότερο κίνδυνο για12:
ηπατικές νόσους
νεφρική νόσο
ουρική αρθρίτιδα
Parkinson
διαβήτη τύπου 2
καρκίνο δέρματος
Η κατανάλωση του καφέ, τα τελευταία χρόνια έχουμε δει ότι μπορεί να ενεργοποιήσει την αυτοφαγία. Αν δε ξέρεις τι είναι η αυτοφαγία και πως μπορείς να την ενεργοποιήσεις, το αναλύω στο άρθρο μου εδώ. Πολύ συνοπτικά, η αυτοφαγία3 είναι ένας μηχανισμός «καθαρισμού» των κυττάρων που σχετίζεται με καλύτερη υγεία και πιθανώς μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
Έχει παρατηρηθεί ότι άτομα που πίνουν πάνω από δυο φλιτζάνια καφέ την ημέρα, έχουν λιγότερο από το μισό κίνδυνο χρόνιας ηπατικής νόσου4. Όσοι πίνουν καφέ έχουν λιγότερη φλεγμονή στο συκώτι. Η αυτοφαγία βοηθά στο να καθαρίζει το λίπος από το συκώτι, και ο καφές φαίνεται να βοηθά στην ενεργοποίηση της. Η ενεργοποίηση της δεν οφείλεται μόνο στην καφεϊνη, αλλά από πειράματα σε ζώα έχουμε δει ότι και ο κανονικός και ο ντεκαφεϊνε μπορούν και ενεργοποιούν την αυτοφαγία και είχαν αντιγηραντικά αποτελέσματα. Ο καφές έχει πάνω από 1000 βιοδραστικές ουσίες, και μια από αυτές είναι το χλωρογενικό οξύ, ένα αντιοξειδωτικό που φαίνεται να ενισχύει την αυτοφαγία.
Ο καφές έχει οφέλη, αλλά υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις όπου χρειάζεται προσοχή ή περιορισμός.
Η καφεϊνη δεν είναι για όλους, μπορεί σε κάποιους ανθρώπους να προκαλέσει άγχος, υψηλή πίεση, προβλήματα ύπνου και συμπτώματα στέρησης όπως πονοκέφαλο και ναυτία.
Eπίσης, η καφείνη μπορεί να αυξήσει τη πίεση στο μάτι5. Ατομα με γλαύκωμα6 ή οικογενειακό ιστορικό ίσως πρέπει να αποφεύγουν το καφέ. Ατομα με επιληψία, καλό είναι να μειώνουν τη χρήση του καφέ σε περίπου 2,5 φλιτζάνια την ημέρα ή λιγότερο7. Αν έχεις Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση8 ο καφές μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα, αλλά και αν έχεις ιστορικό με κρίσεις χολής.
Να πίνεις καφέ την εγκυμοσύνη;
Η κατανάλωση καφέ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής, πρόωρο τοκετό και χαμηλό βάρος γέννησης910. Επίσης, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παιδικής λευχαιμίας, αν και δεν έχει συνδεθεί με συνηθισμένες συγγενείς ανωμαλίες11.
Αν είσαι έγκυος12 και αναρωτιέσαι αν πρέπει να πίνεις καφεϊνη και πόση, είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι ο οργανισμός μεταβολίζει πολύ πιο αργά την καφεϊνη. Η ημιζωή της καφεϊνης σε έναν ενήλικα είναι περίπου 5 ώρες, στη μέση της εγκυμοσύνης είναι περίπου 10 ώρες και στο τρίτο τρίμηνο μπορεί να φτάσει και τις 15 ώρες ή περισσότερο. Η καφεϊνη επίσης περνάει τον πλακούντα και το έμβρυο δεν μπορεί να τη μεταβολίσει — ημιζωή περίπου 80 ώρες. Ο WHO, το EFSA13 και το Αμερικάνικο Κολλέγιο Μαιευτικής και Γυναικολόγιας (ACOG)14 προτείνουν το περιορισμό καφεϊνης για να μειωθεί ο κίνδυνος αποβολής, και το χαμηλό βάρος γέννησης. Το όριο που προτείνουν είναι 200mg καφεϊνης την ημέρα (EFSA / ACOG), ή και έως 300 mg (WHO)15. Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 1–2 φλιτζάνια καφέ φίλτρου την ημέρα. Να πίνεις ντεκαφεϊνέ; Μια τυχαιοποιημένη μελέτη σε εγκύους που έπιναν καφέ με καφεΐνη vs ντεκαφεϊνέ δεν βρήκε σημαντική διαφορά στο βάρος γέννησης ή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης16. Άρα με λίγα λόγια, η επιστημονική εικόνα δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη17. Επειδή όμως με τα μέχρι τώρα διαθέσιμα δεδομένα υπάρχει πιθανός κίνδυνος, προτείνεται προσοχή και περιορισμό ή ακόμη και αποφυγή καφεΐνης στην εγκυμοσύνη18.
Πίνεις καφέ κάθε πρωί για να ξυπνήσεις;
Πίνεις καφέ το πρωί για να σου δώσει ενέργεια, σωστά;
Η καφεΐνη δρα ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Στην πραγματικότητα, ο καφές δεν δημιουργεί ενέργεια. Αυτό που κάνει είναι να μπλοκάρει το σήμα που στέλνει στον εγκέφαλο το σώμα σου ότι είσαι κουρασμένος. Σου διεγείρει δηλαδή το κεντρικό νευρικό σύστημα επειδή μπλοκάρει τους υποδοχείς αδενοσίνης — μια ουσία που προκαλεί υπνηλία.
Όταν δεν έχεις κοιμηθεί καλά το προηγούμενο βράδυ, το σώμα σου παράγει περισσότερη αδενοσίνη, μια ουσία που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της ημέρας και σου δημιουργεί το αίσθημα της κόπωσης. Η καφεΐνη δρα ως ανταγωνιστής των υποδοχέων της αδενοσίνης: δεσμεύεται στους ίδιους υποδοχείς χωρίς να τους ενεργοποιεί. Με αυτόν τον τρόπο «μπλοκάρει» προσωρινά το σήμα της κούρασης.
Με το να μπλοκάρει αυτούς τους υποδοχείς αδενοσίνης αυξάνεται έμμεσα η απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών όπωςνοραδρεναλίνη και ντοπαμίνη, ενώ διεγείρεται
Ωστόσο, η παραγωγή αδενοσίνης δεν σταματά. Συνεχίζει να συσσωρεύεται στο παρασκήνιο, πίσω από το μπλοκάρισμα που δημιουργεί η καφεΐνη. Όταν τελικά περάσει η επίδραση της καφεΐνης, η συσσωρευμένη αδενοσίνη γίνεται ξανά αισθητή και τότε νιώθεις την πραγματική κούραση.
Με άλλα λόγια, η καφεΐνη δεν μειώνει την κούραση απλώς τη κρύβει προσωρινά.
Παρόλα αυτά, η καφεΐνη έχει πραγματικά οφέλη στην απόδοση και στη συγκέντρωση. Αν όμως νιώθεις ότι τη χρειάζεσαι για να λειτουργήσεις καθημερινά, είναι πιθανό ο οργανισμός σου να έχει αναπτύξει ανοχή. Σε αυτή την περίπτωση, οι υποδοχείς αδενοσίνης στον εγκέφαλο αυξάνονται σε αριθμό, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα της καφεΐνης. Τα καλά νέα είναι ότι αυτή η ανοχή μπορεί να επανέλθει. Μια αποχή από την καφεΐνη για 7–10 ημέρες συνήθως αρκεί για να επαναφέρει την ευαισθησία του οργανισμού σου.
Ωστόσο, θα παρέμβω και θα πω, οτι αν δεν έχεις κοιμηθεί καλά το προηγούμενο βράδυ, και νιώθεις κόπωση, δεν είναι σωστό διαρκώς να προσπαθείς να καταπολεμήσεις την κούραση σου με καφεϊνη. Αυτό θα έχει κάποιο τίμημα με τα χρόνια, και πρέπει πρώτα να βρεις το αίτιο της κόπωσης που νιώθεις κάθε πρωί αντί να προσπαθείς να το καλύψεις με τη καφείνη. Η κόπωση που νιώθεις μπορεί να είναι: κακή ποιότητα ύπνου, έλλειψη ύπνου, έλλειψη ξεκούρασης, έντονο στρες που σε βάζει συνεχώς σε μια κατάσταση fight, προβλήματα θυρεοειδή, χαμηλά επίπεδα φερριτίνης, έλλειψη σε βασικές βιταμίνες Β συμπλέγματος, χαμηλά επίπεδα μαγνησίου, ιωδίου, βιταμίνης D. Όλα αυτά θα πρέπει να τα διερευνήσεις αντί να καλύπτεις τη κούραση σου με καφεϊνη.
Πότε πίνεις καφεΐνη παίζει σημαντικό ρόλο
Η καφεΐνη παραμένει στον οργανισμό κατά μέσο όρο 5–6 ώρες, όμως η διάρκειά της μπορεί να κυμαίνεται από 1,5 έως και 9 ώρες, ανάλογα με τον γονότυπό σου στο γονίδιο CYP1A2.
4 φλυτζάνια καφέ ακόμα και 6 ώρες πριν τον ύπνο μπορούν να μειώσουν τον συνολικό ύπνο κατά πάνω από μια ώρα. Όσο πιο μεγάλος είσαι ηλικιακά19 θα επηρεάσει περισσότερο20.
Το γονίδιο CYP1A2 είναι υπεύθυνο για περίπου το 95% του μεταβολισμού της καφεΐνης στο σώμα. Ο γονότυπός σου καθορίζει αν είσαι γρήγορος ή αργός μεταβολιστής της καφεΐνης. Για να το μάθει κανείς με ακρίβεια, απαιτείται ένα γενετικό τεστ.
Αυτή η γενετική διαφορά επηρεάζει όχι μόνο το πόσο έντονα σε επηρεάζει η καφεΐνη, αλλά και το πώς σχετίζεται η κατανάλωσή της με την καρδιαγγειακή υγεία.
Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι:
Σε άτομα που είναι αργοί μεταβολιστές, η κατανάλωση 1–3 φλιτζανιών καφέ την ημέρα σχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης21 .
Αντίθετα, σε γρήγορους μεταβολιστές, ακόμη και υψηλότερη κατανάλωση καφεΐνης φαίνεται να έχει ουδέτερη ή και προστατευτική επίδραση στον καρδιαγγειακό κίνδυνο22.
Με άλλα λόγια, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος από την καφεΐνη δεν είναι ίδιος για όλους. Τα δεδομένα που συνδέουν την καφεΐνη με έμφραγμα (MI) και υπέρταση φαίνεται να αφορούν κυρίως άτομα που μεταβολίζουν την καφεΐνη πιο αργά και καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι ο χρόνος ημιζωής της καφεΐνης, ο οποίος συχνά έχει μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη δόση. Αν μεταβολίζεις την καφεΐνη αργά, ένας καφές στις 2 το μεσημέρι μπορεί να αφήσει περίπου 100 mg καφεΐνης να κυκλοφορούν στον οργανισμό σου την ώρα του ύπνου.
Για αυτόν τον λόγο, συνιστάται η τελευταία κατανάλωση καφεΐνης να γίνεται τουλάχιστον 8–10 ώρες πριν τον ύπνο, και όχι 4–6 ώρες όπως συχνά πιστεύεται.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επίδραση του καφέ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γενετική σου. Η καφεΐνη δεν μεταβολίζεται με τον ίδιο τρόπο από όλους, γι’ αυτό σε κάποιους μπορεί να προκαλεί ταχυκαρδία, άγχος ή διαταραχές ύπνου, ενώ σε άλλους όχι.
Αν πίνεις καφέ αρκετά χρόνια και θέλεις να κόψεις τη καφεϊνη..
Ο εγκέφαλός σου προσαρμόζεται. Και μετά χρειάζεσαι την καφεΐνη απλώς για να νιώθεις φυσιολογικά. Η χρόνια κατανάλωση καφεΐνης προκαλεί αύξηση των υποδοχέων (receptor upregulation). Ο οργανισμός αντιδρά και προσαρμόζεται μέσα σε 7–12 ημέρες.
Πώς λειτουργεί ο κύκλος
Καθημερινά καταναλώνεις καφεϊνη
Άμεση επίδραση: Η καφεΐνη μπλοκάρει τους υποδοχείς αδενοσίνης A1/A2A, γι’ αυτό νιώθεις προσωρινά πιο ξύπνιος.
Προσαρμογή (7–12 ημέρες): Ο εγκέφαλος δημιουργεί περισσότερους υποδοχείς αδενοσίνης.
Ανάπτυξη ανοχής: Με περισσότερους υποδοχείς, το σώμα γίνεται πιο ευαίσθητο στην αδενοσίνη.
Νέα βάση λειτουργίας: Περισσότεροι υποδοχείς → μεγαλύτερη ευαισθησία στην κούραση → περισσότερη κόπωση χωρίς καφεΐνη.
Και έτσι ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Αν τώρα πας να κόψεις την καφεϊνη, τα συμπτώματα στέρησης είναι πονοκέφαλος, κόπωση, ευερεθιστότητα με αυτά να ξεκινούν 12–24 ώρες23 μετά την τελευταία δόση καφεΐνης και κορυφώνονται περίπου στις 20–51 ώρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεσαι καφεΐνη, αλλά ότι οι υποδοχείς στον εγκέφαλο έχουν αυξηθεί λόγω της συνεχούς κατανάλωσης. Μια αποχή από καφεΐνη για 7–10 ημέρες μπορεί να επαναφέρει την πυκνότητα των υποδοχέων στα φυσιολογικά επίπεδα.
Άρα, συνοπτικά:
Με λίγα λόγια, δεν χρειάζεται να κόψεις την καφεΐνη. Πρέπει να καταλάβεις τον δικό σου ρυθμό απομάκρυνσης από το σώμα. Το φάρμακο είναι το ίδιο. Η φαρμακοκινητική δεν είναι.
Αν σε επηρεάζει ο καφές..
Με βάση όλα τα παραπάνω, γίνεται κατανοητό ότι η καφεΐνη δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο. Σε κάποιους μπορεί να προκαλέσει ταχυκαρδία, άγχος, διαταραχές ύπνου ή αυξημένο στρες, ειδικά όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες ή όταν ο οργανισμός την μεταβολίζει πιο αργά. Αν με ρωτάς, εγώ ανήκω και στους αργούς μεταβολιστές καφεϊνης, αν πιω μου προκαλεί τρομερή ταχυκαρδία και υπερένταση. Γι άυτό δεν πίνω σκέτο καφέ, αλλά είτε παραλλαγές του είτε πράσινο τσάι matcha είτε σκέτο πράσινο τσάι, όπως αναφέρω παρακάτω.
Για αυτόν τον λόγο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι χρήσιμο να γίνει ένα μικρό διάλειμμα από την καφεΐνη (caffeine reset). Αυτό επιτρέπει στον οργανισμό να επαναφέρει την ευαισθησία των υποδοχέων αδενοσίνης και να μειώσει την ανοχή που έχει δημιουργηθεί από την καθημερινή κατανάλωση.
Το καλό νέο είναι ότι δεν χρειάζεται απαραίτητα να στερηθείς τη πρωινή σου ρουτίνα. Αν έχεις υψηλή ευαισθησία στην καφεΐνη ή θέλεις πιο “ήπια” διέγερση, μπορείς να επιλέξεις καφέ με adaptogens (π.χ. ashwagandha, lion’s mane, rhodiola), που ενδέχεται να βοηθούν στη διαχείριση του στρες και στη συγκέντρωση.
Ορισμένες από αυτές τις επιλογές είναι:
Zen Adaptogenic Coffee της London Nootropics με Ashwagandha & L-theanine → Καφές με ασβαγκάντα και λ-θεανίνη. Η ασβαγκάντα, είναι ένα προσαρμογόνο βότανο το οποίο έχει ηρεμιστική δράση. Δηλαδή βοηθά το σώμα να διαχείριζεται το στρες. Μπορεί να εξισορροπήσει τις αυξήσεις της κορτιζόλης που προκαλεί η καφεϊνη, υποστηρίζοντας έτσι τη λειτουργία των επινεφριδίων24. Όταν τα επίπεδα της κορτιζόλης είναι χρόνια υψηλά, μπορεί να διαταραχθεί ο άξονας HPA (σύστημα που ρυθμίζει το στρες στο σώμα). Αυτό μπορεί να επηρεάσει γνωστικές λειτουργίες και πνευματική απόδοση. οι δραστικές ουσίες της ασβαγκάντα έχουν αγχολυτική δράση και μπορούν να επαναφέρουν τα επίπεδα της κορτιζόλης που έχουν αλλάξει λόγω στρες. Αν θέλεις να διαβάσεις περισσότερα για την ασβαγκάντα μπορείς να το κάνεις στο άρθρο μου εδώ (αν παίρνεις αγχολυτικά και αντικαταθλιπτικά, δε προτείνω τη χρήση της, όπως και αν έχεις Graves Disease).
Mojo Adaptogenic Coffee London Nootropics : Καφές με Cordyceps και εκχύλισμα Ginseng → Το Cordyceps είναι ένα μανιτάρι που περιέχει βιοδραστικές ουσίες που μπορέι να βοηθούν να διατηρείται η ισορροπία των ηλεκτρολυτών όπως μαγνήσιο, κάλιο και ασβέστιο — η ισορροπία των οποίων μπορεί να επηρεαστεί από τη πόση της καφεϊνης επειδή αυξάνει την αποβολή τους μέσω των ούρων25. Έτσι το μανιτάρι Cordyceps προστατεύει τη λειτουργία των νεφρών μειώνοντας τις φλεγμονώδεις κυτοκίνες, το οξειδωτικό στρες και ρυθμίζοντας μεταβολικές διαδικασίες. Οι βιοδραστικές ουσίες του Cordyceps26 συνδέονται επίσης με βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας και μείωση της κόπωσης. Αυτό συμβαίνει επειδή βοηθούν στην παραγωγή ΑΤΡ και στη χρήση του οξυγόνου, κάτι που συμπληρώνει την ενεργειακή δράση της καφεΐνης και βοηθά και στην αποκατάσταση μετά από κόπωση.
Flow Adaptogenic Coffee London Nootropics: Καφές με Lion’s Mane & Rhodiola → Η καφεΐνη μπορεί βραχυπρόθεσμα να ανεβάζει την πίεση, και σε άτομα που είναι πιο ευαίσθητα στην καφεΐνη (δηλαδή, πιθανόν αργοί μεταβολιστές), μπορεί να αυξηθεί το άγχος. Το Lion’s Mane περιέχει δραστικές ουσίες (hericenones & erinacines)27 που μπορούν να μειώσουν τη νευροφλεγμονή και να προστατεύσουν τον εγκέφαλο. Αυτές μπορούν να περάσουν στον εγκέφαλο (διαπερνούν το blood-brain barrier) και να ενεργοποιήσουν νευροτροφικούς παράγοντες όπως2829:
NGF (nerve growth factor)
BDNF (brain-derived neurotrophic factor)
Αυτοί οι παράγοντες βοηθούν στη δημιουργία νέων νευρώνων (neurogenesis) και στη νευροπλαστικότητα (την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να μαθαίνει). Τα εκχυλίσματα της Rhodiola rosea μπορεί να επηρεάσουν διάφορες λειτουργίες του σώματος όπως τη δραστηριότητα των νευροδιαβιβιαστών, το κεντρικό νευρικό σύστημα και το καρδιαγγειακό σύστημα. Η ροδιόλα ρυθμίζει την αυξημένη κορτιζόλη ενώ ταυτόχρονα διατηρεί αντικουραστικές και εργογενικές ιδιότητες. Το κάνει αυτό ενισχύοντας την παραγωγή ATP στα μιτοχόνδρια, δηλαδή την παραγωγή κυτταρικής ενέργειας. Το χρόνιο στρες μειώνει την παραγωγή ATP, πράγμα που εξαντλεί την ενέργεια που χρειάζεται ο εγκέφαλος για γνωστικές λειτουργίες.
*Είμαι συνεργάτης για ορισμένα από τα προϊόντα που συνδέονται στον ιστότοπό μου. Με ρωτάτε για προϊόντα που χρησιμοποιώ και αγαπώ συνεχώς, και ως συνεργάτης, μπορώ να διαπραγματευτώ εκπτωτικούς κωδικούς για να τους μοιραστώ μαζί σας, καθώς και να κερδίσω μια μικρή προμήθεια εάν χρησιμοποιήσετε τον κωδικό ή τον σύνδεσμό μου για αγορά. Αυτό με βοηθά να υποστηρίξω την έρευνά μου ώστε να συνεχίσω να παρέχω το περιεχόμενο στην πλατφόρμα μου. Σας ευχαριστώ πολύ για την υποστήριξή σας.
Η ιδέα είναι ότι όταν προσθέτονται προσαρμογόνα στο καφέ, μπορούν να μειώσουν κάποιες παρενέργειες της καφεϊνης όπως το άγχος και στρες, να υποστηρίξουν την ενέργεια, τη συγκέντρωση και την αντοχή και να βοηθήσουν να κρατήσουν το σώμα σε ισορροπία, χωρίς να χρειαστεί να κόψεις το καφέ. Δηλαδή, αυτά τα μείγματα είναι κατάλληλα για όσους τους πειράζει η καφεϊνη ή θέλουν να κάνουν elevate την εμπειρία του καφέ. Σε αυτές τις περιπτώσεις αυτά μπορεί να είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή.
Matcha Saffron Latte → Μπορείς να βρεις τη συνταγή εδώ, όπου μπορείς να κάνεις παραλλαγές. Επίσης, μπορείς να διαβάσεις πως το μάτσα που έχει καφεϊνη είναι κατάλληλο για άτομα που είναι αργοί μεταβολιστές της καφεϊνης.






